Tuesday, November 21, 2017

Çərşənbə, 19 İyul 2017 00:00

Oğlum, məni bağışla - HEKAYƏ

Yazan

Xeber.İnfo Əsma Hüseyn balanın növbəti hekayəsini təqdim edir:

Uşaq evi ilə bağlı heç də xoş xatirələrim yoxdur. Orada ən kiçik səhv davranışa görə saatlarla danlanır, hətta əksər vaxtlarda döyülürdüm...

İlk dərs günü müəllimənin diqqətini cəlb edə bilmişdim. O, mənim istedadlı olduğumu dilə gətirib, ondan yaxşı istifadə etməyimi tövsiyyə elədi. Müəllimənin bu tövsiyyəsi məni çox ümidləndirmişdi. Gecələr də dərs hazırlayır, bir mətni təkrar-təkrar oxuyurdum.

 4-cü sinifi bitirəndə imkanli və ziyalı bir ailə məni övladlığa götürdü. Çox kədərlənmişdim. Çünki bir gün anamın gələcəyini və məni onun aparacağına çox ümid edir, anamı gözləyirdim. Xəyalımda anamla qurduğum həyatım paramparça olmuşdu. Övladlığa götürənlər onlara ata və ana deməyimi istəyir, mənə hər şey alır, çox zaman ayırırdılar. Mən o yaxşılığın qarşısında onları qırmamaq üçün özümü xoşbəxt göstərir, təbəssümlə hər davranışlarını qarşılasam da içimdə təlatüm yaşayırdım. Göz yaşlarımı içimə axıtdığım üçün daxilən köksümdə əbədi iz buraxdığını düşünürdüm.

İçimə axan göz yaşlarının açdığı yaraların göynəltisi axır ki, məni dilləndirdi. Ana qayğısı ilə nazımı çəkən, hər işimlə, düşüncəmlə maraqlanan Məryəm xanımdan soruşdum: Nə zamansa doğma anamı görə biləcəyəm?

Məryəm xanımın elə bil ürəyinə xəncər saplandı, gözünün ucu ilə məni süzüb verdiyim sualdan çox narahat olduğunu bildirimiş kimi sükuta üstünlük verdi.

... İllər ötdü, artıq böyümüşdüm. Elə Məryəm xanımın tövsiyyəsi ilə ürək həkimi olmuşdum. Bir gün çalışdığım xəstəxanaya vəziyyəti çox ağır olan bir xəstə gətirdilər. Bir anda narahat oldum. Sanki ən doğma adamım gözümün qarşısında ağrılardan qıvrılır, mən isə heç bir kömək edə bilmirdim. Özümü bir təhər toparlayıb xəstəyə yaxınlaşdım: nə baş verib, xanım? Heç bir cavab eşitmədim.

Xəstəyə yardım edən tibb bacısı həyəcanlı səslə: Qadının mağazada ürəyi tutub yıxıldığını deyirlər.

Mağazanın sahibi də orda idi. O, irəli gəlib söhbətə qarışdı: biz onunla 7 illik qonşuyuq. Bildiyimə görə o, ürək ağrısından əziyyət çəkirdi. Onun heç kimi yoxdur. Həyat yoldaşını itirib. O, xərçəng xəstəsi imiş. Qonşular arasında danışılır ki,  imkansızlıdan 3 yaşlı Məhəmməd adlı oğlunu uşaq evinə verib, sonra da arxası ilə gedə bilməyib, çox güman ki, Məhəmmədə görə ürək ağrısına tutulub.

 Gözlərini yumub, güclə nəfəs alırdı. Gümüş kimi parıldayan ağ saçından bir neçə teli üzünə düşmüşdü. Nur saçan çöhrəsinə xeyli baxdım. Güclə xatırladığım üzü yuxu kimi xatirimə gəlirdi.

... əməliyyat çox uğurla başa çatdı. Günlər keçdikcə, qadının vəziyyəti yaxşılaşırdı. Səhər onun otağına gedib vəziyyəti ilə maraqlandım. Qadın yaxşı olduğunu bildirdi və heç kimi eşitmədiyi tərzdə dedi: oğlum əməliyyat pulunu ödəyə bilməyəcəm. Dəfələrlə həkimə getmişəm, əməliyyat bahalı olduğu üçün ağrılara dözmək zorunda qalmışdım.

Oğlum deyərək, əlimi sıxdı. Bir anlıq gözlərim qaraldı, uşaq evində hər gün gözlədiyim, gözyaşlarımla qucaqlaşıb yatdığım və arxasınca deyindiyim anamı indi başa düşürdüm. Heç nə anlamasın deyə, tez özümü toparladım: anacan narahat olma pul ödənilib. Sən sağlamlığını düşün, elə şeylərlə özünü yorma.

Çox sevinirdi, baxışlarını gözlərimə zilləyib soruşdu: oğlum adın nədir?

Qəhər tutmuşdu, bir kəlmə belə danışsaydım, qəlbimə yığdığım illərin acısı göz yaşına dönüb selində boğacaqdı məni. Amma dərindən ah çəkib, Mən illər öncə uşaq evində buraxdığın Məhəmmədəm – deyə bildim.

O isə mənə sarılıb, oğlum məni bağışla, deyirdi... 

Çərşənbə axşamı, 18 İyul 2017 00:00

Berlin aksiya iştirakçıları hələ də təqib olunur

Yazan

berlin1 Bir müddət əvvəl Almaniyada Azərbaycanda insan haqlarının pozulmasına, repressiyalara son qoyulması,  siyasi məhbusların azadlığa buraxılması tələbi ilə keçirilən aksiyada iştirak edən mühacirlərin yaxınlarına  təzyiq olunur. Bu haqda Azərbaycanın Berlindəki səfirliyi qarşısında keçirilmiş sözügedən aksiyada iştirak  etmiş şəxslərdən biri məlumat verib.

 

berlin2Məlumatda bildirilir ki, “Biz qul deyilik!”, “Siyasi məhbuslara azadlıq!”, “Avropa, Azərbaycanda insan haqlarına biganə qalma!” kimi şüarların səsləndirildiyi aksiyada xüsusən Heydər Əliyevin heykəlinin aşırılması Azərbaycan hakimiyyətini qəzəbləndirib. O gündən etibarən aksiyada iştirak edən şəxslərin hər biri ilə bağlı araşdırmalar başlanıb.

berlin3 “Hətta Almaniyadan deportasiya edilib Azərbaycana göndərilən şəxslər xüsusi  yoxlanılır, onun həmin aksiyada iştirak edib-etmədiyi müəyyənləşdirilir. Aksiya  iştirakçılarının Azərbaycandakı qohumları ciddi təzyiq altındadır. Onlardan birinin – İntiqam Xudiyevin  ataşı polis şöbəsinə çağrıldıqdan 3 gün sonra dünyasını dəyişib”, – deyə məlumatda bildirilir

Çərşənbə, 12 Mart 2014 00:00

«Ağ Şəhər»də qara günlər

Yazan

Pozulan mülkiyyət hüququnun qarşılığında vəd edilən ən uzun bulvar, ən böyük ticarət mərkəzi Azərbaycanda mülkiyyət hüququnun pozulması adi haldır. Artıq bununla bağlı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Azərbaycana qarşı bir neçə qərar qəbul edib. Nazilə Hacıyeva da 25 il Xətai rayonu Ərzurum qəsəbəsində yaşayıb. Nazilə xanımın yaşadığı ev ötən əsrin 70-ci illərində tikilsə də, əmlak şəhadətnaməsini 2000-ci ildə alıb. Onun sənəddə 48 kvadratmetr mənzil sahəsinə sahib olduğu göstərilib. Evin həyətində isə daha 98 kvadratmetr torpaq sahəsi olub. Sonradan mənzil sahibi torpaq sahəsində yardımçı tikililər inşa etdirib və çardaq quraşdırıb. Bu işlər aparılarkən o, evinin söküləcəyindən xəbərsiz olub. «Bakı Ağ Şəhər» layihəsinin ona qara günlər yaşatdığını deyən Nazilə Hacıyeva dövlət qurumlarından şikayətçidir. N.Hacıyeva deyir ki, əgər vaxtında evinin söküləcəyini bilsə, nə külli miqdarda pul xərcləyib təmir aparar, nə də çardaq quraşdırardı: «Ötən il təkcə təmirə 25 min manat xərclədim. Amma günün birində gəldilər ki, bura söküləcək, evinizdən çıxın. Əvvəlcə birkvadrat metrə görə 750 manat verirdilər. Etiraz aksiyası keçirdik, üç aylıq davadan sonra yaşayış sahəsinə görə 1000 manat verdilər. Hamam, tualet və digər yardımçı tikililərə də 750 manat. Qəsəbədə elə ev var idi ki, təkcə həyətyanı sahəsi 40 sotdan çox idi. Bizə qarşı çox haqsızlıq etdilər. Kimin mənzilinin sənədi var, kimin yoxdur, fərq qoyulmadı. Hər kəsə eyni miqdarda pul verib mülklərini sökdülər. Köçməyənin evini başına uçurdular. Ərizələrimizi məhkəməyə çatdıranadək evimizi dağıtdılar. Hətta tikinti materiallarının çıxarılmasına da imkan verilmədi». Bu layihənin qara günlər yaşatdığı təkcə Nazilə Hacıyeva deyil. Ərzurum qəsəbəsinin 500-dən artıq sakini eyni aqibəti yaşadı. Hətta dekabrın 21-də pulu ödənilmədən evindən çıxarılan bir neçə sakinin əşyaları günlərlə qarın altında qaldı. ...sökülən evlərə görə verilən vədlər... «Bakı Ağ Şəhər» layihəsi. Əhaliyə gözəl günlər vəd edən bu biznes layihəsinin icrasını üç şirkət birgə həyata keçirir. Layihənin memarlıq və mühəndis layihələndirilməsi ilə "ATKİNS" şirkəti məşğul olub. Şirkətin ən məşhur layihəsi, Ginnesin rekordlar kitabına daxil edilən Bürc-Əl-Arab – dənizdə inşa olunan oteldir. Layihə üzərində işə məşhur “Fosters + Partners” memarlıq şirkəti də cəlb olunub. Layihə çərçivəsində kommersiya məkanlarının təşkilinə isə ABŞ-ın “F+A Architects” (http://www.bakuwhitecity.com/az/partners/) arxitektura bürosu cəlb edilib. Layihə çərçivəsində paytaxtın «Qara şəhər» adlanan hissəsində yenidənqurma işlərinə təxminən 7 il öncə başlanılıb. «Azərbaycanda yüz illərdən bəri Qara Şəhər adlanan şəhər ağaracaq, təmizlənəcək, burada gül-çiçək əkiləcək və Azərbaycanın gözəl bir guşəsinə çevriləcəkdir». Keçmiş Prezident Heydər Əliyevdən gətirilən bu sitatla (http://www.bakuwhitecity.com/az/about/introduction/) başlanan layihə ilə bağlı gözəl vədlər verilirdi: «100 ildən artıq bir müddətdə neft sənayesində mühüm rol oynayan Qara Şəhərin dirçəlməsi üçün indiyədək görünməmiş perspektiv yaranıb. Təxminən 221 hektar ərazinin yeni təyinatlı şəhər kimi canlanması və investisiyalar üçün ən cəlbedici imkanlardan birinə çevrilməsi şansı var. Layihə başa çatdıqda, Bakı Ağ Şəhəri əhalinin sayına görə (50 000 sakin) Andorra Knyazlığı ilə müqayisə etmək mümkün olacaq. Tikintinin ümumi sahəsi 3,7 milyon kvadrat metr təşkil edəcək. Ərazidə 18 000 yaşayış və kommersiya vahidi tikiləcək, 48 000 iş yeri açılacaq. Bakı Ağ Şəhər mövcud olan Bulvar xəttini daha 1,3 km uzadaraq, onu dünyada ən uzun bulvarına çevirəcək. Bakı Ağ Şəhərin Fəvvarələr Meydanı ölçülərinə görə mövcud Fəvvarələr Meydanından (2 hektar) böyük olacaq. Bakı Ağ Şəhərin ərazisində regionun ən iri ticarət mərkəzi – Baku City Mall yerləşəcək. Bir sözlə, Bakı Ağ Şəhər layihəsi investisiyanın həcmindən asılı olmayaraq, investorlara hüquqi və təşkilati dəstəyin göstərilməsini təmin etməyi vəd etdi.

Bəs mülkü əlindən alınan sadə insanlar?

İyulun 17-si Bakı Apellyasiya Məhkəməsində həbsdəki jurnalist Fikrət Fərəməzoğlu ilə bağlı verilən şikayətə baxıb.

Şikayətdə jurnalistin evində qanunsuz axtarış aparıldığı və bəzi əşyaların götürüldüyü bildirilir. Bu şikayətə rayon məhkəməsində baxılıb və o təmin edilməyib. Həmin qərardan da apelyasiya şikayəti verilib.

İyulun 17-də keçirilən məhkəmə prosesi haqda AzadlıqRadiosuna jurnalistin hüquqlarını müdafiə edən vəkil Zibeydə Sadıqova məlumat verib.

Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin nümayəndələri məhkəmədə ifadə veriblər. Vəkilin bildirdiyinə görə, onlar deyiblər ki,Fikrət Fərəməzoğlunun mənzilində ümumiyyətlə axtarış aparılmayıb. Onu özü evə girib, kompüterini götürüb, çıxıb.

F.Fərəməzoğlu idarə təmsilçilərinin dediklərini təkzib edib. O, isə bildirib ki, mənzilində axtarış keçirilib və bu prosesdə iştirakı təmin edilməyib.

Heç bir axtarışda iştirakım təmin olunmayıb. Ancaq bütün sənədlərdə yazıblar ki, axtarış guya, mənim iştirakımla olub. Məni həbs edəndə maşınımda axtarış apardılar. Orda iştirak etmişəm, o vaxt da qandallı olmuşam. Bütün mahnı disklərini, avtomobildəki monitoru da götürdülər ”,- vəkilin bildirməsinə görə, jurnalist deyib.

Məhkəmə şikayəti rədd edib.

Jurnalistin vəkilləri qərarla razılaşmadıqlarını, yerli məhkəmə qərarlarından Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə şikayət edəcəklərini bildiriblər.

Sabunçu rayon Məhkəməsi jurnalist Fikrət Fərəməzoğlunun evində qanunsuz axtarış və əşyaların götürülməsi iddiası ilə bağlı verilən şikayətə iyulun 10-da baxıb, onu rədd etmişdi.

"Jam.az” saytının redaktoru Fikrət Fərəməzoğluna Cinayət Məcəlləsinin 182-ci maddəsinin müxtəlif bəndləri ilə ittiham verilib. O, müxtəlif restoran, iaşə obyektlərinin sahiblərindən hədə-qorxu ilə pul tələb etməkdə suçlanır.

Amma jurnalist ittihamı qəbul etmir, "restoran", "masaj salonu" adı altında fəaliyyət göstərən əxlaqsızlıq yuvalarını ifşa etdiyinə görə sifarişlə həbs olunduğunu bildirir.

Jurnalist 7 il azadlıqdan məhrum edilib.

F.Fərəməzoğlu 10 il öncə də cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmişdi. Həmin vaxt daxili işlər naziri Ramil Usubovun şərəf və ləyaqətini ləkələyən, yalan məlumatların yayılması iddiası ilə jurnalist məhkəməyə vermişdi. Nəticədə jurnalistə bir il şərti həbs cəzası kəsilmişdi.

Çərşənbə axşamı, 18 İyul 2017 00:00

Məşhur riyaziyyatçı vəfat etdi

Yazan

Məryəm Mirzəxani nüfuzlu mükafata layiq görülmüş ilk qadın və ilk iranlıdır
Üç il əvvəl riyaziyyat üzrə dünyanın ən nüfuzlu Fields Medalına layiq görülən ilk qadın Məryəm Mirzəxani (Maryam Mirzakhani) ABŞ-da vəfat edib.

40 yaşılı professor 2013-cü ildən sinə xərçəngindən əziyyət çəkirdi.

İranda böyüyən xanım Mirzəxani yeniyetmə olarkən Beynəxalq Riyaziyyat Olimpiadasının iki qızıl medalını qazanıb. O, elmlər doktoru dissertasiyasını ABŞ-ın Harvard Universitetində müdafiə edib və Stanford Universitetində professor işləyib.

2014-cü ildə "Riemann səthlərinin həndəsəsi ilə dinamikası və onların məkan modulları nəzəriyyəsinə verdiyi töhfəyə" görə Fields mükafatına layiq görülüb.

ABŞ-da yaşayan alim nüfuzlu mükafata layiq görülmüş ilk qadın və ilk iranlıdır.
Xatırladım ki, riyaziyyat üzrə Nobel mükafatı verilmir. Buna görə də Fields Medal mükafatı "riyaziyyatçıların Nobel mükafatı" adlandırılır.

1936-cı ildə təsis edilmiş mükafat hər dörd ildən bir 40 yaşına çatmamış iki və ya 4 riyaziyyatçıya verilir.

Azərbaycanın sərhədlərini genişləndirən hökmdarımızı, Səfəvilər dövlətinin banisi və ilk şahı, klassik Azərbaycan şairi Şah İsmayıl Xətainin doğum günüdür bu gün.

Vetenugrunda.az sosial şəbəkədə Şah İsmayıl Xətai ilə bağlı sorğu götürüb. Sorğunu oxuculara təqdim edirik:

download Cavid Cabbarlı. İlahiyyatçı, xeber.info saytının baş redaktoru

 -“Tarix şəxsiyyətlər yaradır, şəxsiyyətlər də tarix yazır” deyimini əksəriyyətimiz  eşitmişik. Şah İsmayıl Xətai haqqında bir kəlmə demək kifayətdir ki, onun kimliyi barədə  təsəvvür yaransın.

 Şah İsmayıl bəşər həyatı və dövlət quruculuğu sahəsində heç zaman silinməyən və inkar  olunmayan tarix yazıb. Fikrimi bir az da dəqiqləşdirsəm belə deyərəm: Şah İsmayıl Xətai  bu gün qürur duya biləcəyimiz və iftixarlanacağımız keçmiş qurub, şanlı tarix yazıb bizim  üçün. Onun barəsində yanlış düşüncə aşılayanlar isə ya həqiqəti anlamaqda çətinlik  çəkirlər, ya daxain təəssübkarlardılar. Belələrinin canfəşanlığı özlərini xar etməkdən  başqa bir şeyə yaramaz.

Şah İsmayıl ilk növbədə özünə məxsus dövlətçilik nümunəsi yaradıb. Dünya tarixi 6 əsrdir bu dövlətçilik nümunəsini təhlil edir. Hesab edirəm ki, bundan sonra da qüsursuz dövlət ənənəsi kimi araşdırılacaq.

Şah İsmayıl təkcə güclü dölvət qurmayıb, həm də orta əsrlər tarixində dövlətlər arası münasibətlərin əsasını qoyan şəxs kimi tarixə düşüb. Onun diplomatik davranışı və idarəçilik metodları siyasilər üçün çox yaxşı örnəkdir. Mədəniyyət, incəsənət və ədəbiyyat baxımından da kiçik zaman kəsiyində xeyli böyük nümunələr yarada bilib.

O hakimiyyətdə olduğu illər ölkənin orta əsrlər tarixində tərəqqi baxımından ən önəmli dövr sayılır. Şah İsmayılı öz dövrü ilə müqayisəli şəkildə təqdim etsək, sonrakı dövrlərdə onun ənənəsinin təsir imkanlarını düzgün araşdırsaq, deyə bilərik ki, yaşadığı 36 il ərzində gördüyü işlərin əksəriyyəti örnək götürüləsi hadisələr olub.

Mən tarixçi deyiləm. Ona görə də Şah Xətainin yaşayışını hər xırda detalı ilə araşdırmamışam. Lakin haqqında bilgisiz də deyiləm. Hesab edirəm ki, onun davranışı ədalətli, yaşayışı insaflı olub. Bir məsələni də qeyd edim. Bir neçə əsr keçmişə boylanıb başa düşdüyümüz kimi tarixi şəxsiyyətlərə daş atmaq ən azı insafsızlıqdır.

Həyatda hər şey müqayisə ilə qiymətləndirilir. Yəni heç bir şey mütləq deyil. Bir insanın elmi, siyasəti, imani, cəsarəti və sair xüsusiyyətləri müqayisəli formada dəyərləndirilir. Şah İsmayıl Xətainin gördüyü işləri də bu qəbildən qiymətləndirsək, ona çox yüksək dəyər vermək zorunda qalacağıq. Çünki, müasirləri ilə müqayisədə onların edə bilmədiyini edib. Nöqsanlara gəldikdə, bu məsələ bir qədər fərqlidir.

Hər kəs, hətta əlindən heç bir iş gəlməyən şəxs də milyonların qəhrəman hesab etdiyi şəxsiyyət barədə müxtəlif qüsurlar sadalaya bilər. Bu məsələ fərdi insaf və vicdana söykənir. İnsafsız və vicdansız adamlar tarixi şəxsiyyətləri gözdən salmaq məqsədilə daha çox qüsurlar tutmağa çalışacaqlar. Yəni vicdan hər bir insanın həqiqət ölçüsüdür.

Həqiqət ölçüsünü itirən insandan isə müsbət nəsə gözləmək sadəlikdən başqa bir şey deyil. Bir məsələni də unutmayaq ki, Şah Xətai ilahi tərəfdən xüsusi görəvlənmiş imam və peyğəmbər olmayıb ki, etdiklərində heç bir qüsur olmasın. Lakin bizim miqyasımıza görə deyil ki, onun qüsurlarını və idarəçilikdə siyasi nöqsanlarını sadalayaq. Onu gözdən salmaq məqsədi ilə belə bir iş görəriksə, çox ədalətsiz mövqedə dayanmış olarıq. Şah İsmayıl Xətai sözün hər mənasında qürur mənbəyimizdir. Onun mirasına sahib çıxmaq isə bizim borcumuzdur.

download 1Azər Qaramanlı. Jurnalist

-Mənim üçün Səfəvi xanədanı bu günkü Azərbaycan, eyni zamanda bugünkü İran dövlətçiliyinin təməlini atan bir xanədandır. Daha doğrusu bu təməli tam anlamıyla Şah İsmayıl deyil, Osmanlıya qarşı cəbhə alan və Osmanlı hakimiyyətini qəbul etmək istəməyən türk-şiə bəylikləri atıb. Yəni Şah İsmayıl taxta çıxarkən 13 yaşında olduğu üçün, təbii ki, bu təməli ata bilməzdi. Səfəvilər xanədanının hakimiyyət əldə etməsində Lələ Hüseyn bəyin strateji dühası xüsusi olaraq qiymətləndirilməlidir.

Səvəvilər dövlətinin özündən əvvəlki Azərbaycan Qaraqoyunlu və Azərbaycan Ağqoyunlu dövlətlərindən fərqi ondaydı ki, Lələ Hüseyn bəyin və digər türk şiə bəylərinin səyləri nəticəsində sırf ideoloji üzərində bir dövlət quruldu və bu dövlət qısa zaman kəsiyində bütün Azərbaycan torpaqlarını öz sərhədləri içinə aldı.

Şah İsmayılın yetkinlik dönəmində isə bu sərhədlər Tüküstanın içinə və Əfqanıstana qədr genişləndi. Anadolunun Şərq hissəsi də Səvəvi dövlətinin hakimiyyətini tanıdı. Yəni faktiki olaraq, daha əvvəlki Azərbaycan xanədanlarından fərqli olaraq, Səvəvi dövləti Azərbaycan Hülakü dövlətinin sərhədlərini aşdı və tamailə yeni bir ideolojiyə tapınan bir dövlət formalaşdırıldı.

Zamanla fars mədəni mühiti qarşısında tənəzzülə uğrayan və Şah Abbasın dönəmində tamamilə süqut edən Azərbaycan türk-şiə dövləti daha sonralar da öz geosiyasi məqsədlərini həyata keçirməyə çalışdı. Bu geosiyasi məqsədlərə çatmaq yolunda ən böyük işlərdən birini isə Səvəvi xanədanını yıxan Nadir şah Əfşar gördü. Hindistanı işğal edən Nadir şah faktiki olaraq bir dünya impeatorluğu qurdu. Amma nə yazıq ki, bu imperatorluğun ömrü elə Nadir şahın ömrü qədər oldu.

Şah İsmayılın bəşəriyyət üçün hansısa əməllərini nümunə gətirə bilmərəm. Fakt odur ki, yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra Lələsini və Anadolu türk bəylərini dinləməyən Şah İsmayıl dövlətin əsas prinsiplərini, yəni türk qayəsinə dayanan prinsipləri darmadağın etdi. Elə ona görə də Çaldırandan sonra Xətai oldu.

Çaldıran döyüşündən sonra incik türk-şiə bəyləri dağınıq düşdü və bu da Səvəvi sarayında farsların geniş nüfuz qazanması ilə nəticələndi. 100 ildən sonra Səvəvi dövləti bir türk dövləti olmaqdan çıxaraq, fars dövləti oldu. Yalnız Nadir şah Əfşar türk qayəsini yeni qurduğu dövlətə qaytarsa da, artıq çox gec idi və Nadir şahdan sonra farslar yenidən türk Qacarların simasında hakimiyyəti ələ keçirdilər.

Mənə görə, sonradan baş verənlər Şah İsmayılın özbaşına yürütdüyü siyasətin nəticələri oldu. Ona görə də Şah İsmayılı dahi, filan hesab etmirəm. Dahi olanlar Lələ Hüseyn bəyin rəhbərliyi altında o dövləti quranlar və 13 yaşında bir uşağı taxta çıxaranlar idi.

Buraxılan səhvlərdən sonra Səfəvi dövlətinin uzun zaman yaşamasının səbəbi isə farsların şiə dövləti ideyasını mənimsəmələri və bu dövləti özününküləşdirmələri oldu.

Elşad Məmmədli. Jurnalist

-O zaman, Şah İsmayıl Xətai Azərbaycanın bir dövlət kimi mövcudluğunun 15-ci əsrdə təməlini qoymuş şəxsdir. Düzdür, bunu hüquqi baxımdan isbatlamaq çətindir, amma tarixi baxımdan belədir. Böyük sərkərdədir və tariximizin şanlı səhifəsidir. Bəşəriyyət üçün isə gənclərə yer verilməli olduğunun nümunəsini hələ 15-ci əsrdə qoyub. Yəni yeniyetmə yaşında dövlət qurub. Bu, gənclər üçün həm də örnək olmalıdır.

download 2 Vüsal Hətəmov. Birlik.az saytının direktoru, şərqşünas

 -Azərbaycan xalqının bütün ərazi iddialarında, dilinin mövcudluğunda, dinin  kamilləşməsində Şah İsmayıla borcludur. 3 milyon kvadrat kilometr ərazidə hökmranlıq  etmiş və ədalətdə ad çıxartmış şəxs barədə biz kimik fikir bildirək?! Şah İsmayıl  bəşəriyyətə sübut etdi ki, iki ayrı məzhəb dövlətləri qardaş kimi yaşaya bilər.

 Sünni osmanlı dövlətinin sultanı Bayazidə "ata" deyə müraciət edir , o da İsmayıla "oğul"  deyə müraciət edirdi. Qaniçən Səlimə qədər hər iki dövlət qardaş kimi yaşayırdı. Odur ki,  İsmayılı bu gün təriqətbazlıqda ittiham edən bisavadlar tarixə baxıb görsünlər ki, Şah İsmayılın dövründən Azərbaycanda kim hansı dini, məzhəbi yaşayırdısa,  indi də həmin etiqaddadır.

Zümrüd Yağmur. Yazar

-İlk olara onu deyim ki bu gün  mənim üçün həm də Elmar Hüseynov günüdür. Müasir  tariximizin demokratiya şəhidi olan Elmarın da doğum günüdü  və əgər tarix baxımından dəyərləndirsək hər iki şəxsiyyət bu torpalar üçün nəsə etməyə çalışıb.

Bunlardan biri, Şah İsmaıl tarixin səhifələrində bir çox sirrləri özü ilə aparıb. Çünki tarix rəqəmlərə istinad edir. insan duyğularına deyil. Amma bir anlığa Şah İsmayılın nələr düşündüyünü. nələr etmək istədiyini anlamaq. Onunla ruhi bir bağlantı yaratmaq istəyirsən və bu bağlantı nəticəsində bir acı, faciəvilik insanın üzərinə axır sanki... İlk olaraq ona gərə ki, o dövrə demək olar ki,  eyni zamanda yaranmış iki dövlətin yaradıcılarının taleyinə baxanda Şah İsmayıl öz missiyasını sona yetirə bilmədi, bu azmış kimi onun varisləri də qoyub getdiyi dövləti tarixə daşıya bilmədi. Amma bundan fərqli olaraq Osmanlının nəvələri onun qurduğu dövləti 600 yüz il yaşada bildi və tarixin ən böyük imperiyasını, Osmanlını yaratdı..

Şah İsmaylın yanaşmaında dövlətçilk bəzən  mənə  təsəvvüfün siyasətlə sintezi kimi görünür. Ümumən bu yanaşma Azərbaycanda sayasətlə hər zaman birgə yol alıb və bəlkə də bizm dövlətçilk şüurumuzn  formalaşmasına  əngəl olan amillərdən biri də budur.. Ədəbiyyat və fəlsəfə, sufuzmlə siyasət bir arada ola bilmir. Bizm 1988 ci il xalq həraktının uğuruzluğu da məhz praktik siyasətin yürüdülə bilməməsi ilə bağlı idi.

Tarixi şəraitə baxılırsa o dövrdə Xətainin təriqətə üz tutmsı anlaşılandı. İnsanları bir arada tutacaq ideologiyanın vacibliyi bunu qaçınılmaz edirdi Və Xətai dövrünün insanının əhvalını  yəqin ki düz dəyələndirmiş, yeni bir ideologiya axtarışına çıxmamış, artıq 1000 illik bir təfəkkürün üzərində divarlar hörməyə çalışmışdır və qısa zamanda da buna nail olmuşdur.

Siyasi gedişlərində yanlış olanı məncə onun Osmanlı ilə, eyni şəkidə də Osmalının da  Səfəvi dövləti ilə qonşuluq prinsiplərinə əməl etməməsi olmuşdur. Bu iki dövlətin dini və milli eyniliyini nəzərə alsaq bu hər iki dövlətin yanlışı  Çaldıran döyüşü idi və müasir dövrdə də  bu çoğrafiyada  bir türk zolağının yarana bilməməsinin  təməlləri məhz o dövrdə atılıb..

Bu gün Xəti haqqında gedən  söhbətləri də az-çox izləyirəm. Düşünürəm ki,  tarix  düz dəyərləndirilməlidir. Amma Xətai ilə bağlı yazılanları bəzən səs yaratmaq iddiası kimi dəyləndirirəm. Çünki bütün hallarda inkarçılığı qəbul etmirəm

İlkin Əli Məmmədli. Jurnalist

-Şah İsmayıl Xətai Azərbaycançılıq ideyasının və dövlətçilik ənənəsinin  yaradıcısıdır.

O, göstərdi ki, insanlara zülm ilə hökmranlıq etmək olmaz

Amma məncə Çaldıran döyüşündə onun sərkərdələrinin təklifini rədd etməsi düzgün deyildi və bu da nəticəsini verdi. Yəni sərkərdələri ona Səlimin qoşununa gecə basqın etməyi məsləhət bilsə də Şah İsmayıl Xətai bunu özünə sığışdırmamışdı.

Kərbəlayi Əli. Müəllim

-Şah İsmayıl Xətai 17 iyul 1487-ci ildə Ərdəbil şəhərində anadan olub. Səfəvilər dövlətinin banisi və ilk şahı olub.

Onun yaratdığı Səfəvilər dövləti 1736-cı ilə qədər mövcud olmuşdur.

Şah İsmayıl 1501-ci ildən Cənubi Azərbaycanda On iki imam şiəliyinə əsaslanan Səfəviliyi yayaraq 1509-cu ildə bütün İran, Azərbaycan,İraq,Şərqi Anadolunu və s. əraziləri vahid dövlətdə birləşdirmişdir..Dəmir qapı Dərbənddən ta İraqın əyri bucaq Türkmənlər diyarına kimi uzanan Böyük bir Azərbaycan dövləti qurub...

img1622971Fərhad Mehdiyev. Politoloq

- Şahları ümumiyyətlə sevmirəm. Yeniyetmə dövründə ancaq Makedoniyali İsgəndəri sevirdim. Lakin ədalətli monarx prinsipinə inanmadığım üçün onlari gözümdə böyütmürem. Bununla bərabər sarayda fars dili əvəzinə türk dilindən istifadə etməsi müsbət bir hal kimi dəyərləndirirem.

Ümumilikdə isə Şah Ismayilin varlığını Azərbaycançılıq üçün müsbət dəyərləndirirem. Sultan Yavuzla olan ixtilafına gəldikdə isə, bunun türk dünyasına bölücülük kimi qiymət verilməsini düzgün görmürəm, eyni tənqid Sultan Yavuz Selime irəli sürmək mümkündür.

Əfşar Hüseynli. İlahiyyatçı

-Şah İsmayıl böyük Azərbaycan sərkərdəsi və hökmdarıdır .Onun sayəsində Azərbaycan tarixdə ən qüdrətli dövrünü yaşayıb .Siyasi fiqur kimi çox böyük şəxsiyyətdir .

Rövşən Məmmədli. Jurnalist

-Şah İsmayıl Azәrbaycanın milli kimliyinin formalaşmasında әn böyük rolu olmuş şәxsdir. Böyük Azәrbaycan ideyasını reallaşdıran ilk hökmdardır. Onun tәk türk dilini dövlәt dili sәviyyәsinә yüksәltmәsi faktı bәs edir ki, biz tarix boyu özümüzü ona borclu hesab edәk.

Elgün Mənsimov. Jurnalist

-Əslində bu cür şəxslər haqqında sonradan şübhəedici və ya şübhəyaradıcı məqalələrin yazılamsını, sorğuların aparılmasını istəməzdim. Digər tərəfdən isə Şah İsmayıl barədə hamı kimi, mən də oxuduqlarımdan o yana məlumatlı deyiləm. Tarix kitablarının əxz elədiyinə görə, yaxşı sərkərdə olub.

Səfəvilər boyda imperiyanı qurub yaratmaq təbii ki, ancaq böyük hökmdarların işi ola bilərdi. Tarixə nəzər salsanız, görərsiniz ki, Hətta Səfəvi-Osmalı müharibələrində də ilk hücum edənlər osmanlılar olub. Nəhayət, Çaldıran döyüşündəki məğlubiyyətdən sonra Şah İsmayıl döyüşlərə qatılmayıb. Bu da onun böyüklüyünün göstəricisi idi məncə.

O ki, qaldı onun beynəlxalq siyasətinə, fikrimcə, İran körfəzini Qərbə güzəştə getməməliydi. Bunun sonrakı fəsadlarını tarix də göstərdi.

Onun dövründə tarixi Azərbaycan əraziləri 250 min kv km-dən çox olub. sonrakı sələflərinin yarıtmazlıqları ucbatından bu gün müstəqil Azərbaycanın 86.6 min kv km qalıb. Siz bunun səbəblərini araşdırın, bu prosesi şərhləndirin. Şah İsmayıl etdiyini edib. Tarix isə saxta, ya qeyri-saxta yazdığını yazıb. İndi kiminsə onu necə bir kişi kimi tanımasının heç bir mənası yoxdur!

Onun Almaniyaya sığınacaq üçün müraciət etdiyi deyilir

Xeber.İnfo-a daxil olan məlumata görə, Yardımlı rayon icra hakimiyyəti başçısının müavinlərindən biri ölkəni tərk edib. Onun Almaniyaya qaçdığı və siyasi sığınacaq istədiyi bildirilir.

Qeyd edək ki, rayon əhalisi həmin müavindən çox narazı olub və onun qardaşına görə ölkəni tərk etməsi deyilir. 

Bazar ertəsi, 17 İyul 2017 00:00

Prezidentin qardaşı həbs olundu

Yazan

İran prezidenti Həsən Ruhaninin qardaşı Hüseyn Fereydun maliyyə cinayətlərində təqsirli bilinərək həbs olunub.

APA-nın məlumatına görə, bu barədə "Frans Press” agentliyi məhkəməyə istinadən xəbər yayıb.

Hadisənin təfərrüatları hələlik açıqlanmır.

H. Fereydun 2015-ci ildə İranın nüvə proqramına dair danışıqlarda ölkənin rəsmi nümayəndəsi olub.

Məmmədəli İsmayılov: “İnsanları kölə vəziyyətinə salmaq, fəal şəxsləri saxta ittihamlarla həbsə atmaq cəmiyyətdə qorxu yaradıb”

“Hesab edirəm ki, Dövlət və Vətən anlayışı təkcə torpaq deyil, o torpağın üzərində gəzən, nəfəs alan vətəndaşlardan da ibarətdir”

Ölkənin hər rayonunda olduğu kimi Bakı kəndlərində də vəziyyət ürəkaçan deyil. Hətta kəndlərdə yaşayış səviyyəsinin hər gün məhdudlaşması ilə bağlı mesajlar verilir. Xüsusilə də yerli əhalinin torpaqla bağlı problemləri ciddi narazlıq yaradıb. Körpü və yol çəkilişləri ilə bağlı plana düşən evlərə verilən kompensasiyalarla əlaqədar yaranan narazılıq isə vəziyyəti daha da gərginləşdirib. Məsələ ilə bağlı Vətəndaş və İnkişaf Partiyasının yanında yaradılmş Bakı Kəndlər İcmasının sədri Məmmədəli İsmayılov fikirlərini bizimlə bölüşdü.

-  Məmmədəli müəllim, Bakı kəndlərində əhalinin vəziyyətini necə xarakterizə edərdiniz?

Düşünürəm ki, Bakı kəndlərində vəziyyət pisdir, problem olduqca çoxdur. Əsas problem isə torpaqla bağlıdır. Çünki, torpaq əhalinin məskunlaşmasıdır, iqtisadiyyatdır, gələcəyidir. Azərbaycanda baş verən proseslərin əksəriyyəti isə öz əks-sədasını Bakı kəndlərində və Abşeron torpaqlarında göstərir. Bakı kəndlərində vəziyyəti pisləşdirən amillərdən biri də ölkənin digər rayon və kəndlərindəki vəziyyətin ağırlaşmasıdır. Regionlarda işsizlik və sosial problemlər əhalinin böyük əksəriyyətini paytaxta toplayıb. Bu istiqamətdə məsuliyyət birmənalı olaraq hakimiyyətin üzərinə düşür. Çünki hakimiyyətin yanlış siyasəti nəticəsində regionlarda həyat iflic vəziyyətindədir. Digər tərəfdən Dağlıq Qarabağ və Qarabağ ətrafındakı rayonların işğalı nəticəsində həmin rayonların sakinləri də Bakıda məskunlaşıb. Ən əsas səbəb isə hakimiyyətin yanlış davranışı və siyasətidir. Bu amillərə görə yerli əhali üçün xeyli çətinlik yaranıb. Rayon əhalisini günahlandırmaq fikrində deyilm. Bu mənzərə ölkənin ümumi görünüşüdür. Mən şəxsən elələrini tanıyıram ki, hansısa rayonda illərlə zəhmət çəkib tikdiyi, hektarlarla ərazisi olan evini qıfıllayıb, gəlib Bakının hansısa kəndində şəraitsiz evdə kirayə yaşayır. Bir az imkanı olan isə 1, 2 sot torpaq alıb, ev tikir, yaşayır. Yəni həyatını yenidən qurmağa məcbur olur. Sizcə normal insan niyə bu addımı atmalıdır? Rayonlardan paytaxta kütləvi axın yerli əhalinin iş yerlərinin itirməsinə və digər çətinliklərə səbəb olub. 

-Vəziyyətin bu həddə çatmasında əsas günahkar(lar) kim(lər)dir?

-Bütün halda ölkə başçısı məsuliyyət daşıyır. Əvvəla, ölkə başçısı hər bir vətəndaşın təhlükəsizliyinin və mülkiyyətinin qarantıdır, ikincisi ölkədə vəziyyəti gərginləşdirən məmurlar məhz ölkə başçısının sərəncamı ilə vəzifəyə təyin olunurlar və onların davranışını prezident hələ ki, sükutla seyr edir.  Məmurlar vəzifələrdə elə oturublar ki, sanki bu kreslo onlara verilən fərdi səlahiyyətdir. Bir şeyi başa düşmürlər ki, bu vəzifə kürsüsü onlara ona görə verilib ki, xalqın ehtiyaclarını ödəsinlər. İstər "Azəriqaz", istər ARDNŞ, istərsə də digər dövlət qurumları öz maraqlarını güdür. Ancaq ciblərini doldurmağı yaxşı hesablayırlar. Bunun nəticəsidir ki, bu gün Bakı kəndlərində hər mənada gərginlik yaranıb.

- Bakı kəndlərində plana düşən evlərlə bağlı da narazılıqların olduğu bildirilir... 

- Məndə olan məlumata görə, kənd sakinləri ilə aparılan danışıqlara əsasən, kompensasiyalar verilir. Eləsi var ki, torpağı zəbt edib, orda nəsə tikib, kiməsə rüşvət verib, qalıb. İndi gəlib onu sökəndə sənəd göstərməlidir, bəzilərinin isə sənədi yoxdur. Nardaran kəndinin abadlaşdırılması istiqamətində dövlət layihəsi həyata keçirildi. Sonra məlum oldu ki, kənd camaatının bir hissəsi aldadılıb. Əvvəlcə razılaşdırılmış məbləğ ödənilməyib. Belə hallara digər kəndlərdə də rast gəlmək mümkündür.

-  Kompensasiyaların əhalinin evlərinə və əmlaklarına adekvat olmadığı bildirilir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz? 

-Belə halları təkzib etmək mümkün deyil. Bakının abadlaşdırılması üçün həyata keçirilən layihələr ya dövlət tərəfindən icra olunur, ya da hansısa sahibkar. Hər iki halda sakinlər aldadılır. Dövlət icra etdiyi layihələrdə Vətən, Dövlət və sair məsələləri önə çəkib sakinləri razılaşmağa məcbur edirlər. Sahibkarlar da müxtəlif təzyiqlərdən yararlanırlar. Nəticədə vətəndaş məcbur şəkildə mülkünü verməli olur. Hesab edirəm ki, Bakı kəndlərində əsas problemlərdən biri də yeni evlərin tikilməsi üçün torpaq sahələrinin olmamasıdır. Kəndlərdə boş torpaqlar digərlərinə satılıb. Yerli camaat gənc övladını evlədnirib, ev tikib ayırmaq üçün torpaq sahəsi tapmır. Bu hal yaxın gələcəkdə ciddi proeblemə çevriləcək. Bu problem nə vaxtsa şişib partlayacaq. Belə davam etsə, Bakı kəndlərində sosial partlayış gözlənilir. Burada elə bir ab-hava yaranıb ki, hər an partlayış ola bilər. Abşeron torpaqları hazırda yüz dəfə özündən artıq təzyiqə məruz qalıb. Hər tərəfdən bura axın var. Bakı kəndlərinin əksəriyyəti müəyyən təsərrüfat bölgüsü ilə mövcud olub. Maştağa ticarət mərkəzi, Buzovnada balıq, göyərti, Nardaranda bostançılıq, balıq, Bilgəhdə zəfəran, bağçılıq, Şüvəlan, Zirə əkinçilik, maldarlıqla məşğul olub. İndi isə əkin və örüş yerləri məhdudlaşıb. Satılan satılıb, tutulan tutulub, daha torpaq yoxdur. Demək olar ki, fərdi təsərrüfat məhv edilib. Vaxtiylə Bakı kəndliləri özlərini fərdi qaydada dolandırırdılarsa, Bakının bir milyon əhalisini meyvə, tərəvəz, ət məhsuları ilə təmin edirdilərsə, indi heç öz kəndlərini təmin edəcək səviyyədə deyillər. 

-Bu kimi problemlərin həlli üçün nə təklifləriniz var?

-Bakı kəndlərində baş verən hadisələrin mahiyyətini anlamırlar. Bu hadisələrə düzgün münasibət lazımdır. Kabinetdə oturub, torpağı başa düşmək olmaz. Kabinetdə oturan nazirləri torpağa doğru qovmaq lazımdır. Bir gün Bakı kəndlərində partlayış olacaq, sonra axtaracaqlar ki, nəyə görə belə oldu. Müəyyən məmurlar cinayətkar sistemi qurublar, xalqı cinayətə sövq edirlər. İlk növbədə regionlarda sosial proeblemlər və işsizlik aradan qaldırılmalıdır. Bakı nisbətən yüngülləşməlidir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının yetişdirilməsi istiqamətində real işlər görülməlidir. Bu günə qədər hökumət ancaq kağız üzərində yalançı rəqəmlər səsləndirməklə məşğul olub. Boş rəqəmləri real işə çevirməsək heç nə dəyişməyəcək, əksinə vəziyyət ağırlaşan templə inkişaf edəcək.

-Artıq, keçmiş “Sovetski” deyilən ərazi söküldü, tarixə qovuşdu. Sakinlərin əksəriyyəti öz evlərindən çıxmaq istəmirdilər. Əsas səbəb kimi isə verilən kompensasiyanın azlığını göstərirdilər. “Sovetski” sakinlərinin durumu nə yerdədir?

Məndə olan məlumata görə Maliyyə Nazirliyi tərəfindən sakinlər aldanılıblar. Nə əlilə, nə körpəyə, nə də yaşlıya hörmət edilməyib. Yalan vədlərlə camaata qol çəkdiriblər, pulu vermək əvəzinə oyun qururlar. İnsan həyatı ilə bu qədər oynamaq olmaz. Bazarda alver edən adam bunlardan qeyrətlidir. Sakinlərin aldanılması ilə bağlı Komissiya sədrinin yanında oldum; mənə dedi ki, “get hara bacarırsan şikayət et”. Bu ərazidən sakinləri məcbur çıxartdılar. Təsəvvür edin əksər evlərin suyunu, qazını, işığını kəsdilər. Neçə ailə tanıyıram ki, günlərlə suzuz və qaranlığa yaşadı. Birmənalı və tam məsuliyyətlə deyə bilərəm ki, burada insanların mülkiyyət hüququ pozuldu və pozulur. XXI əsrdə bu cür vandalizm aktına şahid olmaq dəhşətdir. Hesab edirəm ki, Dövlət və Vətən anlayışı təkcə torpaq deyil, o torpağın üzərində gəzən, nəfəs alan vətəndaşlardan da ibarətdir. Vətəndaş yoxdursa, vətən də yoxdur. Hətta “dövlət layihəsi”dir adı ilə vətəndaşların fiziki təzyiqə məruz qaldığına da şahid olduq. Xüsusi olaraq qeyd edirəm ki, hər kvadrat metr üçün 1500 manat kompensasiya ödənilməsinə qarşıyam. Bu məbləğ manat dəyərdən düşməmiş ödənilirdi. O zaman bir ABŞ dolları 0.78 manat idi. İndi isə dollar iki manata yaxındır. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycana meyvədən tutmuş, tikinti materialına qədər hər şey idxal olunur, o zaman dolların dəyərləndiyi üçün qiymət artımını anlamaq elə də çətin olmur. İndi isə müqayisə edin. Hər kvadrat metr üçün 1500 manat kompensasiya ödəmək nə qədər insaflıdır? Heç buməbləği də düzgün ödəmirlər. 

-Məmmədəli müəllim, söküntü başlayan vaxtlar bir neçə etiraz aksiyasını müşahidə etdik. Bu qədər problem varsa niyə sakinlər etiraz etmir? 

-Mən hər gün sakinlərlə görüşürəm. Onların hansı problemlərlə üzləşdiklərini də yaxşı bilirəm. Bir paralellik aparsam sizin sualın cavabı məlum olar. Azərbaycanda bütün rayon və şəhər əhalisinin problemi eynidir, hamı bir nəfər kimi narazıdır. Lakin heç kim etiraz yürüşünə çıxmaq istəmir. İnsanları qorxu içində saxlamaq, onları kölə vəziyyətinə salmaq, fəal şəxsləri saxta ittihamlarla həbsə atmaq və digər vasitələrlə hökumət cəmiyyətdə qorxu yaradıb. Cəmiyyətdə yaradılan qorxu kütləvi etirazlara hələ ki, maneə olur. Amma deməliyəm ki, bu cür idarəetmə çox uzağa gedə bilməz.

Cavid Cabbarlı

Xeber.İnfo

5 -dən səhifə 149