Azərbaycanın media məkanına daha bir xəbər sayt daxil oldu.
Milli Mətbuatımızın 141-ci ildönümündə fəaliyyətə başlayan www.mediafax.az saytının təsisçisi və baş redaktoru şair və jurnalist Əvəz Qurbanlıdır.
Ə.Qurbanlı son dəfə Bakuinfo.Az saytının baş redaktoru vəzifəsində çalışıb. Ötən həftələrdə saytın rəhbərliyində fəaliyyətini dayandırdığını bəyan edib. O, həmçinin yeni media layihəsi ilə mətbuatda fəaliyyətini davam etdirəcəyini bildirmişdi.

İntiqam Xudiyev: “Dünənə qədər 150 manat təqaüd alan pensionerin aylıq pensiyasi 200 dollara yaxın idisə, bu gün bu məbləğ 100 dollardan aşağıdır”

“Avropa Demokratik Dəyərlərinin Təbliği Mərkəzi” İctimai Birliyinin sədri İntiqam Xudiyev ictimai aktual məsələlərlə bağlı suallarımızı cavablandırır.

-         Sizcə beynəlxalq yarışların Azərbaycanda keçirilməsinin hansi müsbət və mənfi tərəfləri oldu?

-         Ümumiyyətlə hansısa ölkədə idman yarışlarının keçirilməsi populyarlıq və tanınma baxımından müsbət haldır. Belə ki, turnir keçirilən ölkə və şəhər haqqında xaricilərdə müəyyən rəy formalaşır və eyni zamanda ölkəyə müəyyən qisim turistlərin gəlişinə səbəb olur. Lakin beynəlxalq yarışlarda elə turnirlər var ki, onlar ölkənin iqtisadiyyatına gəlir gətirir. Məsələn Olimpiya oyunları, Futbol üzrə dünya çempionatı və sair. Bu turnirlərə tamaşaçı və idmançı axını daha yüksək olur. Amma keçən il keçirilən I Avropa Oyunları da bizim üçün kifayət qədər nüfuzlu turnir olsa da, iqtisadiyyatımıza əksinə ciddi mənada mənfi təsir göstərdi. Təsəvvür edin ki, bütün mənalarda insanlar ölkədə hər şeyin taleyini Avropa Oyunlarıyla bağlayırdılar və bir növ rişxənd kimi formalaşmışdı. Yaxud da “dünyaya meydan oxuyan” iqtisadiyyatımızdan danışan Azərbaycan Tv-ləri və hökumət təmsilçiləri Avropa Oyunlarında və ya “Formula1” yarışında olan “gəlirlər”imizdən heç   danışmadılar.

 -         Azərbaycandakı mövcud sosial-iqtisadi vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz, əvvəlki illərdən bu nə ilə fərqlənir?

-        Sosial-iqtisadi vəziyyəti izah edərkən bir neçə şeyə diqqət yetirmək lazımdır. İlk növbədə iki dəfə olan devalvasiya və milli valyutanın iki dəfə dəyərdən düşməsi faktiki olaraq bizim “var-yox”umuzun iki dəfə ucuzlaşması deməkdir. Yəni dünənə qədər 150 manat təqaüd alan pensionerin aylıq pensiyası 200 dollara yaxın idisə, bu gün bu məbləğ 100 dollardan aşağıdır. Ölkəmizin daha çox idxalçı ölkə olduğunu nəzərə alsaq və bu zaman alıcılıq qabiliyyətimizin iki dəfə aşağı düşməsini hesablasaq vəziyyət aydın olar. Eyni zamanda özəl şirkətlərin bağlanması, işsizliyin artması və çoxdan mövcud olan vergi və gömrük sistemindəki korrupsiya və özbaşınalıqlar da iqtisadiyyatın inkişafını gecikdirən amilllərdəndir.

 -        İntiqam bəy, sizcə Avropaya inteqrasiya Azərbaycan nə verə bilər?

-        Azərbaycanın inkişafı məncə Avropaya inteqrasiya ilə bağlıdır. Çünki, Avropada insan haqları, oturuşmuş seçki sistemi, ifadə azadlığı, azad iqtisadiyyat, biznes imkanları, təhlükəsizlik, əmək hüquqları, sosial təminat və sair artıq yüksək səviyyədə təmin olunub. Bu mənada Avropaya inteqrasiya bizə daha çox fayda verə bilər. Yəni 20 ildə bir dəfə Avroviziya müsabiqəsi keçirməkdənsə, AVRO 2016 dünya çempionatına sponsorluq etməkdənsə, formula-1 yarışı keçirməkdənsə avropa dəyərlərini tətbiq etmək və bu yolla daha uğurlu nəticələr əldə etmək mümkündür. Çünki, epizodik olaraq özümüzü demokratik göstərmək mahiyyət anlamında çox gülünc görsənir. Təsəvvür edin ki, Almaniyada, İsveçdə, Belçikada, Hollandiyada yaşayış səviyyəsi, mətbuat azadlığı, sosial vəziyyət və əmək haqları olduqca yüksəkdir. Yalnız qaçqınlara verilən sosial yardım 320 avrodur. Bizdə isə 15 avro deyil. Əsl fərq budur. Bu hal Avropa ölkələrinin nə qədər iqtisadi cəhətdən güclü olduğunu göstərir.

Cavad Bədəlov

Ədalət Yusubov: “100 illik cümhuriyyət təcrübəsi olan Azərbaycanın monarxiya idarəçiliyinə dönüşü yolverilməzdir”

“Son 23 ildə avtoritar düşüncəyə söykənən idarəçilik Azərbaycanda bütün sahələrdə ciddi geriləmə səbəb olmuşdur. İctimai, siyasi, iqtisadi və sair sahələrdə yaranmış problemlərdən qurtulmağın yeganə yolu bütün sahələrdə ciddi islahatların aparılmasını tələb edir” – bu sözləri ADR Hərəkatı sədrinin müavini və KXCP Salyan RŞ-nin sədri Ədalət Yusubov konstision dəyişiklikləri şərh edərkən “Doğru xəbər”-ə deyib.

 Ə.Yusubov hesab edir ki, real islahatlar ölkəmizdə yaşanan ciddi siyasi, sosial, iqtisadi sahələrdə və maliyyə sektorunda yaşanan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına, mütərəqqi beynəlxalq təşkilatlar və demokratik dövlətlərlə münasibətlərimizin normallaşmasına səbəb ola bilər: “Qeyd olunan sahələrdə islahatların aparılmasından əvvəl konstitusiya dəyişiklikləri haqqında verilmiş sərəncamı səbəbsiz və təsadüfi hesab etmək olmaz. Azərbaycanda islahatlar qaçılmazdır. Təklif olunan dəyişikliklər hər şeydən əvvəl hakim ailənin təhlükəsizliyinin və hakimiyyətinin davamlılığının təminatına hesablanıb. Dövlətçılık və millət mənafeyi düşüncəsindən uzaq olan, avtoritar idarəçiliyi özünün hobbisi hesab edən bu rəhbərliyin konstitusiya dəyişiklikləri Azərbaycanda hakim ailənin hakimiyyətin müxtəlif qollarında daha çox təmsil olunmasına, ölkəmizdə qeyd olunan ailənin hüdudsuz səlahiyyət əldə etməsinə və qanunla təsbit olunmayan faktiki monarxiyanın qurulmasını reallaşdırmağı nəzərdə tutur”.

Ə.Yusubov müxalif güclərin bir araya gəlməsi üçün əlverişli zamanın yetişdiyi qənaətindədir:  “Bu quduz düşüncəni durdurmaq üçün bütün müxalif siyasi qüvvələrin, ictimai birliklərin, QHT- nın və müstəqil düşüncə sahibi olan ziyalıların bir araya gələrək, məsələyə münasibət bildirmələrinə, bu istiqamətdə birgə, ardıcıl , prinsipial mübarizə aparmalarına və beynəlxalq ictimaiyyətə müraciət etmələrinə ehtiyac yaranmışdır. 100 illik cümhuriyyət təcrübəsi olan Azərbaycanın monarxiya idarəçiliyinə dönüşü yolverilməzdir”.

Cavad Bədəlov

Rövşən Bəşirli : “Məmurlar müstəqil məhkəmə hakimiyyətinin olmadığını yaxşı bilirlər və bütün hakimiyyət qollarında qohumbazlıq, tayfabazlıq prinsipi ilə şəbəkəli olduqlarından vəzifələrini şəxsi mülkləri hesab edirlər”.

“Gənc Demokratlar Hərəkatı”nın sədri Rövşən Bəşirli Avropa ilə Azərbaycan arasında məmur vətəndaş münasibətlərilə bağlı söhbətlər apardıq.

-          Azərbaycanda vətəndaşların öz hüquqlarına münasibətini necə qiymətləndirirsiniz?

-   Ümumiyyətlə avtoritar və totalitar rejimlərdə insan hüquqlarının pozulması kütləvi xarakter daşıdığından kiminsə öz hüququ uğrunda mübarizə aparması gülünc görünür. Azərbaycan kimi ölkələrdə isə bu məslə bir az fərqlidir. Yəni demokratik dəyərlər prinsipini gostərən hökumət daha çox imitasiya yaratdığından insanları mübarizə aparmamaqda və ya müqavimət göstərməməkdə suçlayırlar. Bu mənada belə bir “müstəvi” yaradılır ki, guya insanlar məhkəməni uda bilərlər, hökumət tənqid oluna bilər və sair. Amma diqqətlə baxsaq görərik ki, İ.Əliyevin və ailəsinin biznesini ifşa edənlər daha ağır cəzaya məruz qaldılar. Məsələn, Xədicə İsmayıl kimi. Buna görə də hansısa hüquqlar uğrunda mübarizə aparmaq və müqavimət xarakterli tədbirlər görmək qeyri-mümkündür. Deməli ölkədə avtoritar rejim var və insanların hüquqları kütləvi şəkildə pozulur. Ən yaxşı halda hansısa nazirlik və ya idarə müdiri tənqid oluna bilər.

-    Azərabcyanda vətəndaş-məmur munasibətlərini necə dyərlədirirsiniz?

-    Məncə insanlardan qeyri-peşəkar şəkildə soruşsaq ki, məmurlardan nə dərəcədə razısınız o zaman məsələ aydın olar. Təəssüf ki, bizim ölkədə vətəndaş istənilən hüququnu əldə etmək üçün məmur əngəliylə qarşılaşır. Bu zaman isə cavabdeh məmura çıxmaq imkanı və hüququnu tələb etmək imkanı tanınmır. Çünki, Azərbaycanda Nazirliklərdə idarə rəislərinin, şöbə müdirlərinin, icra başçılarının və müavinlərinin, polis rəislərinin qəbuluna düşmək faktiki olaraq qeyri-mümkündür. Belə olan zaman da polis-vətəndaş münasibətlərindən danışmaq qeyri-mümkündür. Faktiki olaraq Azərbaycanda vətəndaşlara problemlər yaradan bir məmur aparatı var və o aparat formal olaraq mövcuddur və vətəndaşlara xidmət göstərmir.

-    Rövşən bəy, Sizcə bu məmur saymamazlığının əsas kökləri nədədir

-  Məncə burada əsas səbəbi oturuşmuş avtoritar rejimin mahiyyətində axtarmaq lazımdır. Çünki, hər hansı müqavimətdən çəkinməyən, korrupsiya yoluyla vəzifəyə gəlmiş məmur vəzifəsindən çıxarılacağından və cəzalanacağından qorxmadığına görə vətəndaşa qarşı hörmətsiz davranır və öz funksiyasını yerinə yetirmir. Eyni zamanda məmurlar müstəqil məhkəmə hakimiyyətinin olmadığını yaxşı bilirlər və bütün hakimiyyət qollarında qohumbazlıq və tayfabazlıq prinsipi ilə şəbəkəli olduqlarından vəzifələrini şəxsi mülkləri hesab edirlər. 

-  Bu məsələlədə Azərbaycanı Avropa dövlətlərindən fərqləndirən əsas cəhət nədir?

-İlk olaraq qeyd edim ki, ölkəmizdə olan neqativ halların böyük əksəriyyətinə Avropada rast gəlmək mümkün deyil. Əvvəla, Avropada istənilən vətəndaşın müraciətinə cavab verilir və hüquqlar tanınır. İkincisi, Avropada məmurlar vətəndaşdan qaçmırlar və vətəndaşın problemi həll olunmazsa onlar vətəndaşı qəbul edirlər. Eyni zamanda məmurlar hesabatlı olduqlarına görə hökumət də hesabatlıdır. Hər bir strukturun büdcəsi şəffafdır. Azərbaycanda hansısa rayonun icra hakimiyyətinin illik büdcəsi haqqında nə qədər vətəndaşın məlumatı var və ya hansısa icra başçısı bununla bağlı açıqlama verir?  

Cavad Bədəlov

Ramil Hüseynov: “Hər nazir rəhbərlik etdiyi qurumu qanunların tələbləri ilə deyil, xarakterinə uyğun idarə edir”

“Ölkədə ciddi islahatlar aparılmalıdır. Çünki bütün sahələrdə silahatlara ehtiyac var” – bu sözləri Vətəndaş və İnkişaf  Partiyasının sədr müavini Ramil Hüseynov Azərbaycanın mövcud durumunu şərh edərkən “Doğru xəbər”-ə bildirdi. Onun sözlərinə görə ölkədə islahatlar aparılmadan ciddi dəyişikliyə nail olmaq mümkün deyil: “Hesab edirəm ki, ölkədə siyasi sahədə ciddi islahatlara ehtiyac var. Siyasi inkşafın qarşısını alan amillər aradan qaldırılmalı, sosial ədalət bərpa olunmalı, iqtisadi islahatlara ciddi nəzarət olmalıdır. Bütün sahələrdə monopoliya var. Monopoliya aradan qaldırılmalı, insanlara iqtisadiyyatda sərbəstlik verilməlidir.  Ölkədə bütün sahələr müxtəlif məmurlar tərəfindən bölüşdürülüb və konkret şəxsi obyekt kimi nəzarətə götürülüb. Bunun nəticəsi olaraq  ölkədə iqtisadi böhran yaranıb”

R.Hüseynov rəsmi dövlət idarələrinin şəxslərin istəklərinə uyğun idarə olunduğunu vurğuladı: “Hesab edirəm ki, hər nazir rəhbərlik etdiyi nazirliyi qanunların tələblərinə uyğun deyil, öz xarakterinə uyğun idarə edir. Onları başa salmaq lazımdır ki, sizin rəbərlik etdiyiniz qurum sizə babalarınızdan miras qalmayıb, şəxsi oyektiniz deyil, bu, dövlətin qurumudu, dövlətə və vətəndaşlarına xidmət etməlidir. Belə davam edərsə, ölkə yaxın zamanlarda ciddi təhlukə ilə uzləşəcək”.

R.Hüseynov qanunsuz həbslərdən də söz açıb: “Ölkədə yüzlərlə günahsız insan həbsə atılıb.  Bütün bu haqsızlıqlar ardan qalxmasa ölkədə qarşılıqlı etimadın yardılması mumkun olmayacaq. Bu da dövlətin bütün sahələrdə inkşafına mane olacaq. Deputata Milli Məclisin tribunasından danışmağa qadağa qoyulursa, qanunpozuntuları qəhrəmanlıq kimi təlqin olunursa, məmur özünü cəmiyyətdə hakimi-mütləq kimi aparırsa  insan hüquqlarının və demokratik dəyərlərin hansı səviyyəyə düşdüyü məlum olur. Deputatların əksəriyyəti bizneslə məşğul olur”.

Cavad Bədəlov 

Elşən Allahverdiyev:  “Azərbaycanda korrupsiyanı yaradan səbəblər hakimyyətdə olan məmurların pul qazanmaq hərisliyidir”

Korrupsiya ölkəninmaddihəyatnemətlərininkiçikoliqarxikqrupunxeyrinə ədalətsiz şəkildə bölünməsinə, cəmiyyətinböyükhissəsininyoxsullaşmasınavə ölkədə sosialgərginliyinartmasınasəbəbolur.

TəhsilNazirliyinin 2015-ciil üzrə rəsmihesabatındakorrupsiyadaadı hallandığınagörə 21 nəfərvəzifəli şəxsinişdənqovulması göstərilir”.

Mövzuilə bağlı “Korrupsiyayavə İnhisarçılığaQarşı Mübarizə” İctimaiBirliyininsədriElşənAllahverdiyevinmünasibətini öyrəndik. E.Allahverdiyev “Doğru xəbər”ə bildirdi ki, korrupsiya iqtisadi sahədə sağlam bazar rəqabəti mexanizminin pozulmasına, inhisarçılığın yaranması və inkişafına, dövlət büdcə vəsaitinin, xüsusən dövlət sifarişlərinin bölünməsi və kreditlərin qeyri-səmərəli paylanılmasına, cəmiyyətin əksəriyyətinin hesabına korrupsiya münasibətlərində olan bir qrup insanın əsassız varlanmasına, korrupsiya elementlərinin hesabına malın və xidmətlərin qiymətinin artmasına, gizli iqtisadiyyatın formalaşması və inkişafı üçün əlverişli şəraitin yaranmasına gətirib çıxarır ki, bu da son nəticədə dövlətin öz iqtisadi funksiyasını tam həcmdə, səmərəli və ədalətli şəkildə həyata keçirməsinə maneçilik törədir. Korrupsiya ölkənin maddi həyat nemətlərinin kiçik oliqarxik qrupun xeyrinə ədalətsiz şəkildə bölünməsinə, cəmiyyətin böyük hissəsinin yoxsullaşmasına və ölkədə sosial gərginliyin artmasına səbəb olur.

E. Allahverdiyev  hesab edir ki, korrupsiya bütün sahələri iflicləşdirir: “Korrupsiya cəmiyyətin ayrı-ayrı strukturlarının həyatını nizamlayan əsas vasitəyə çevrilməklə qanunu, hüququ nüfuzdan salır. Siyasi sahədə isə korrupsiya siyasətin məqsədinin ümummillilikdən oliqarxik klan və qruplaşmaların hakimiyyətinin təmin olunmasına, kapitalı xaricdə gizlədən korrupsionerlərin ölkənin milli təhlükəsizlik maraqlarına xəyanət etmələrinə, beynəlxalq arenada ölkənin nüfuzdan düşməsinə, onun siyasi və iqtisadi cəhətdən təcrid olunmasına, cəmiyyətin hakimiyyətə inamının azalmasına, insanlarda demokratik dəyərlərə dair ümidsizliyin yaranmasına və başqa, totalitar dövlət forması olan diktaturaya yol açır. Dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrində korrupsiya halları mövcuddur. Ona görə də beynəlxalq səviyyədə korrupsiya ilə mübarizənin gücləndirilməsi məsələlərinə BMT, Avropa Şurası kimi təşkilatlar da xüsusi diqqət yetirir

E. AllahverdiyevAzərbaycanda hər kəs korrupsiyanın olmasını bildirir. Sizcə Azərbaycanda korrpusiyanın əsas səbəbləri nədir? – sualına belə cavab verdi: “Azərbaycanda korrupsiyanı yaradan səbəblər hakimyyətdə olan məmurların pul qazanmaq hərisliyidir. Yəni yuxarıdakı təsnifatda deyildiyi kimi yüksək çinli məmurlar vətəndaşlara verilən hüquq və imtiyazları onlara satırlar. Sadəcə MTN olaylarını yadınıza salın. O vəzifə sahiblərindən niyə pul tələb olunurdu? Ona görə ki, onlar korrupsiyaya bulaşmış adamlar idi. Hökumət korrupsiyanı yaradan səbəbləri aradan qaldırmaq üçün tədbirlər həyata keçirməlidir, Azərbaycan hökuməti isə bunu istəmir. Təsəvvür edirsinizmi, Təhsil Nazirliyinin 2015-ci il üzrə rəsmi hesabatında korrupsiyada adı hallandığına görə 21 nəfər vəzifəli şəxsin işdən qovulması göstərilir. Bu üzə çıxandır və yalnız bir strukturdadır. Buna görə də korrupsiya ilə tam əhatələnmiş məmur ordusu  heç vaxt maraqlı olmayacaq ki, korrupsiya halları aradan qalxsın.

E. Allahverdiyevmiyyətin korrupsiyadan yaxa qutarmaüçün vətəndaş cəmiyyətinin inkişafını çox zəruri hesab edir: “Cəmiyyətin korrupsiyadan azad olması üçün ilk növbədə hökumətə təsirləri olmalıdır.  Həm də normal vətəndaş cəmiyyəti formalaşmalıdır. Azərbaycanda isə vətəndaş cəmiyyətini sıradan çıxarmaq üçün hökumət bütün üsullardan istifadə edir. Eyni zamanda insanların maddi durumu normal olmadığından onlar öz hüquqları uğrunda mübarizə aparmağa maraq göstərmirlər.

Digər tərəfdən hökumət özündə cəsarət tapıb korrupsiya əleyhinə islahatlar aparmalı və müvafiq mexanizmlər hazırlamalıdır ki, məmurların korrupsiyaya meylliliyi azalsın. Bu günkü hökumətin isə bu cür addımlara meylliliyi təəssüf ki, görünmür.

Cavad Bədəlov 

Cümə axşamı, 28 İyul 2016 00:00

Konstision dəyişikliklər nə vəd edir?

Yazan

Əli Əliyev: “Dəyişikliklərin əsas fəlsəfəsi hakimiyyəti bir əldə daha çox cəmləmək, söz və ifadə azadlığını məhdudlaşdırmaqdan ibarətdir”

Belə çıxır ki, müəyyən şəraitdə respublikaya 22-24 yaşında təcrübəsiz və təhsilsiz gənc də rəhbərlik edə bilər

“Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına dəyişikliklər edilməsi haqqında” ölkə başçısının Referendum Aktı layihəsinin rəy verilməsi üçün Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim edilməsi barədə sərəncam imzalaması son illərin ən ciddi siyasi hadisələrindəndir. Ölkənin siyasi dizaynına təsir göstərən belə aksiyalar 2002 və 2009-cu illərdə də keçirilmişdir. Birinci referendumda məqsəd, Heydər Əliyevdən sonrakı siyasi dönəmin hüquqi təminatını bərqərar etmək idi. Həmin referendum zamanı bir sıra dəyişikliklərin içində sütun məsələ kimi proporsional seçki sisteminin ləğvi və hakimiyyət ierarxiyasında baş nazirin ikinci şəxsə çevrilməsi idi. Beləki, 2003-cü ildə hakimiyyət boşluğu yaranan zaman ikinci şəxsin baş nazirin olması həlledici mahiyyət daşıdı. Faktik olaraq, avqust ayında İlham Əliyevin bu posta gətirilməsi Azərbaycanın bu günkü siyasi reallığını ayarlamış oldu. Digər “sütun” məsələ də işə az yaramadı. Opponent siyasi institutların sıradan çıxarılmasında proporsional seçki sisteminin ləğvi də “mühüm” çəkiyə malik oldu. Digər məhdudlaşdırıcı və dağıdıcı tədbirlərlə yanaşı, YAP hakimiyyəti cəmiyyətə partiyaların siyasi inkişaf üçün platforma olmadığını məhz bu vasitə ilə təlqin edə bildi.

2009-cu il referendumu isə başqa reallıqda təzahür etdi. 2008-ci il prezident seçkilərində müxalifətsiz seçkilərdə Prezident olmuş İlham Əliyev Konstitusiyanın tələblərinə görə daha bu posta namizəd ola bilməzdi. Bu həqiqət təxminən bir ay içində iqtidar sıralarında növbəti namizədin kim olacağı ilə bağlı “xalçaaltı” təlatüm yaratmışdı. Bunu duyan YAP ideoloqları heyratamiz çevikliklə komandanı sabit saxlamaq üçün, 9-cu ilin mart referendumu vasitəsilə məhdudiyyəti aradan qaldırıb, Prezident Əliyevin “sonsuza” qədər bu kürsüyə sahiblənməsinin yolunu açdı. Sivil dünyanın prinsip olaraq qəbul etdiyi senz ləğv edildi və bu yolla Azərbaycan mədəni dünyadan uzaqlaşaraq, siaysi baxımdan Afrika coğrafiyasına daxil oldu. Çünki Avropa siyasi məkanında bir nəfər də olsun müddətsiz prezidentə rast ola bilmərik, lakin Qara qitənin istənilən sayda belə nümunələri mövcuddur. Düzü, ədalət xatirinə demək lazımdır ki, o vaxt YAP başbilənləri özlərini Misirlə eyniləşdirirdilər. Belə paralellər təkcə çıxış və bəyanatlardan duyulmurdu. Yəqin Xırdalan şəhərindəki Mübarək heykəlli Misir parkı da insanlarımızın yadındadır. 2009-cu ildə ərəb coğrafiyasında Mübarək qədər uzun ömürlü siyasilər çox idi. İndi onların əksəriyyəti artıq siyasi ömrünü başa vuraraq, tarixin tozlu rəflərinə köçüblər.

Sözsüz ki, bu ilki referendum təşəbbüsü də Azərbaycanda daha bir siyasi mərhələ başlanğıcının əlamətidir. Plebestitə hazırlanan maddələrin tərtibatından görünür ki, YAP rəhbərliyi nəyə hazırlaşır. Mövzu ilə bağlı “Doğru xəbər”in suallarını Vətəndaş və İnkişaf Partiyasının sədri Əli Əliyev cavablandırıb.

-          Əli bəy, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına nəzərdə tutulan dəyişikliklərin edilməsinə zərurət varmı?

-          İlk növbədə referendumun Türkiyə dərbəsi ilə eyni dövrə təsadüf etməsi çaşdırıcı effekt daşıyır. Cəmiyyətin bir qismi bu addımın məcburiyyətdən atıldığı qənaətindədir. Yanlışdır. Ümumxalq səsverməsinə çıxarılan məsələlər məcburiyyət səbəbindən gündəliyə gəlib, lakin bu, heç də Türkiyə çevrilişi ilə bağlı edilmir. Sadəcə olaraq, gəlirlərin azaldığı, beynəlxalq təzyiqin artdığı, sosial gərginliyin yüksələcəyi, bir sözlə “kef çəkməli əyyamın”bitdiyi və komandanın qocalması, dəyişikliklərə zərurətin yaranması səbəbindən hüquqi transformasiyanın lazımlığı ortaya çıxıb. Hakimiyyətin narahatlığının səbəbləri sırasında çevriliş vaxtı Azərbaycan iqtidarının aşırı “ehtiyatlılığı” ən böyük müttəfiqləri - AKP rəhbərliyi ilə aralarında dərin çatın yaranmasına və bu minvalla da ən ciddi dayaqdan məhrum olma ehtimalını da gücləndirir. Düzdür, referendum məsələlərinin çeşidlənməsində Anadolu təcrübəsi və son günlər yaranmış siyasi tablo nəzərə alınmamış deyil.

Maraqlı detallardan biri də ölkənin daxili siyasi mühitidir. Bu detallar keçiriləcək referendumun Türkiyə çevrilişi ilə həlledici dərəcədə bağlantısının olmadığını gücləndirən faktlardır. Cari ildə siyasi kəsimin diqqətini cəlb edən hadisə 4 iyun hadisələrinə xüsusi diqqət ayrılması oldu. Hakimiyyətin əlaltdan idarə etdiyi mətbuat bir araya gələ biləcək müxalifət qüvvələrini daha da qəlpələmək üçün xüsusi canfəşanlıqla məsələni gündəmdə saxladı, aidiyyatı olub-olmamasından asılı olmayaraq demək olar ki, hamının “fikri öyrənildi”, tirajlandı və mövqelər toqquşduruldu. O zaman siyasi ayıq peşəkarlar bu hadisənin hansı məqsədə xidmət etdiyini suallandırırdılar. Bəndəniz də müəyyən məhdud və geniş toplantılarda diqqətçəkən bu məqəma fikir yönəltmişdi. Düzü, Konstitusiya dəyişikliyinin baş verəcəyi fikrimə gəlməmişdi. Lakin indi tam əminliklə deyə bilərəm ki, 1993-cü il hadisələrinin belə çılğın müzakirəsi referenduma maneə ola biləcək potensial qüvvələrin münasibətlərinə daha bir “paz çalmaq” məqsədi güdüb.

Digər maraqlı hadisə siyasi partiyaların ətrafında baş verir. Sistemdənkənar müxalifət partiyalarının “seçilmiş” hissəsinin gizli şəkildə maliyyələşdirlməsi iyun ayının əvvəlindən dayandırılıb. Məndə olan məlumata görə, bünövrə məsələlərə reaksiya verilməməsi müqabilində verilən çirkli maliyyənin dayandırılmasına səbəb, heç də deyilən Formula-1 yarışmasının izafi xərcləri deyil. İndi məlum olur ki, bu pullarla qismən susdurulmuş belə təşkilatlara etibar etmədiklərindən, referendum dövründə sükunəti təmin etmək üçün nəzarətli müxalifəti pulsuz qoymaq bərədə qərar qəbul edilib. Bu yolla iqtidar hətta dinc dövrdə etibar edib bəslədiklərinə inanmadığını və səsvermənin onun üçün mühüm olduğunu nümayiş etdirir.

-          Əli bəy, müzakirəyə çıxarılan Ana Yasa maddələrinin siyasi hədəflərini necə dəyərləndirirsiniz?

-          Dəyişikliklərin fəlsəfəsi hakimiyyəti bir əldə daha çox cəmləmək, söz və ifadə azadlığını məhdudlaşdırmaq, etiraz hərəkatlarını məhdudlaşdırmaq, yeni təyinatlı mümkün silahlı birləşmələr formalaşdırmaq, növbəti nəslin hakimiyyətə gətirilməsinin yolunu açmaq, nəsil dəyişiklikliyini ağrısız və təhlükəsiz ötüşdürməkdir. Qarabağ çözümü zamanı məsuliyyəti başqa birisinə “yükləmək” üçün də əl yeri qoyulduğu qənaətindəyəm. Əvvəldən ilk siyasi məqsədli dəyişiklik 32-ci maddəyə əlavə edilən müddəalardır. Bu yeniliklər korrupsiya və digər bu qəbildən olan qanunpozmalarla bağlı jurnalist araşdırmalarının və ictimai nəzarətin məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Azadlıqların məhdudlaşdırlması sırasında, işçilərin tətiletmə hüququ 36-cı maddəyə edilmiş 4-cü əlavə ilə aradan qaldırılıb. Azərbaycan təcrübəsində sosial gərginliyin yüksək olduğu vaxtlarda tətil hərəkatı xüsusi dinc müqavimət vasitəsi olması yaddaşlardan silinməyib. Görünən odur ki, o vaxt kommunist rejiminində çalışan yeni azərbaycanlılar tətilin siyasi effektini xatırlayırlar.

Siyasi partiyaların taleyinin qeyri-müəyyən hala gətirilməsini müəlliflər unutmayıblar. 60-cı maddənin yeni redaksiyası istənilən fərdin şikayəti əsasında  siyasi qurumun haqqında məhkəmə vasitəsilə qapadılmasını nəzərdə tutur. Respublikamızda Məhkəmə hakimiyyətinin iş praktikasını bildiyimizdən, yaradılan yeni mexanizmin məhdudlaşdırıcı siyasi mahiyyət daşıdığı ortaya çıxır.

Maraqlı dəyişikliklər silsiləsi hakimiyyətin formalaşdırlması ilə bağlı maddələrdə əksini tapıb. İcra hakimiyyətinin birinci şəxsinin fəaliyyət müddəti 101-ci maddəyə təklif edilən düzəlişlə 5 ildən 7 ilə qaldırılması təklif edilir. Bu Rusiya təcrübəsinin tətbiqidir. Çünki eyni vəziyyətdə olan digər dünya dövlətləri 7 ildən 5 ilə endiyi halda, bizim siyasi arealımızda bu müddətin uzadılması məqsədəmüvafiq görülür. Son dövrlərdə Fransa və Türkiyədə müddətin azaldılması təcrübəsi tətbiq edilib. Rusiyada isə əksi baş verib. Putin növbəti hakimiyyətə qayıdışında eynilə bizdə nəzərdə tutulduğu kimi, prezidentlik dönəmini 7 ilə qaldırmışdı. Görünür ki, iqtisadi və maliyyə sıxıntıları şəratində, həm də seçkilər ətrafında siyasi müəyyənlik olduğundan seçkilərə izafi məsrəfləri hakimiyyətimiz qənaət etməyə qərar verib.

-          Yaş məhdudiyyətinin aradan qaldırılması hansı çətinlikləri yarada və yaxud üstünlükləri qazandıra bilər?

 

-          Prezidentliklə bağlı digər məsələ 100-cü maddədə nəzərdə tutulan “35 yaş” məhdudiyyətinin aradan götürülməsidir. Belə çıxır ki, müəyyən şəraitdə respublikaya 22-24 yaşında gənc də rəhbərlik edə bilər. Həmin şəxsin YAP-a aidiyyatlı olması kifayətdir. İcra hakimiyyəti Başçısının hakimiyyət qolları arasında konfliktli vəziyyətlərdə Parlamenti buraxmaq səlahiyyətinin tətbiq təşəbbüsü də hakimiyyətin bir əldə avtoritar şəkildə təmərküzləşməsi nümunəsidir. 98-ci maddəyə təklif edilən əlavələr qəbul edilərsə, bu baş verəcək. Digər diqqətə layiq məsələ millət vəkillərinin gülünc hala salınmasıdır. 89-cu maddəyə təklif edilən əlavələr istənilən seçilmiş, lakin Parlament çoxluğunun bəyənmədiyi şəxsin səlahiyyətlərinə xitam imkanı yaradır. Misal üçün, son günlər Məclisdə spiker Əsədovla Zahid Orucun arasında baş vermiş toqquşma referendumdan sonra təkrarlansa, Ağacan Əbiyev komissiyası ilə birlikdə Orucu siyasi nokauta asanlıqla göndərə bilər. Bu qədər bəsit. YAP anlayışında Parlament mübahisə yeri deyil, razılıq ifadəsi məkanıdır. Axı bizim Məclis Ağ evdən göndərilən sənədlərin notarial təsdiqini həyata keçirir. Yeri gəlmişkən, yapçı yeniyetmələr də unudulmayıb. Deputatlığa namizəd olmaq istəyən istənilən səsvermə hüquqlu vətəndaşımız məsləhət olduğu təqdirdə, parlament üzvü olaraq qanun yaradıcılığında iştirak edə bilər. Əvvəl nəzərdə tutulan 25 yaş məhdudiyyəti yəqin ki, referendumun gedişində aradan qaldırılacaq. Belə çıxır ki, heç bir əmək vərdişi və peşə praktikası olmayan şəxs də Ali qanunverici orqanda fəaliyyət göstərə bilər. Yetər ki, deputat olmağa qərar verən şəxslər bunu istəsinlər.

-          Özünü gərgin dönəmlərdə doğrultmuş Rəsizadə erası bitmək üzrədir. Yəni belə siyasi yükün altında davam gətirmək resursları həm siyasi, həm də fizioloji baxımdan tükənir. Yeni iqtisadi mərhələ də o postda çevik adamın olmasını tələb edir. Lakin hakimiyyətin zirvəsi Artur müəllimə olan etimadını başqa birisinə göstərə bilmir...

-          Son illər ərzində bir neçə nazir açıq və ya gizli şəkildə o yerə iddialı olduğunu nümayiş etdirib. Lakin potensial namizədlərin hər biri siyasi iddialı şəxslər olduğundan, belə təyinat siyasi, hətta fiziki risq tutumlu idi. İndi isə referendum vasitəsilə dünyada analoqu olmayan vitse-prezidentlər institutu yaradılır. Bu yeniliklər 103-cü maddəyə əlavədə nəzərdə tutulur. Təkliflər paketində bu potensial şəxs üçün bütün imtiyazlar nəzərdə tutulmaqla yanaşı, qanunvericilik səviyyəsində maksimum hifz edilib. Bu mühafizənin içində, daha konkret olsam, 106.1 maddəsinin 1-ci bəndində bu zat edə biləcəyi cinayətlərin başında yaxalanmadısa, istədiyi gördüyü iş qanuni hesab edilir. Belə imtiyazla yanaşı maddə bir sıra digər üstünlükləri də ehtiva edir.

Mənə elə gəlir ki, digər vitse-prezidentlər politologiyada yenilik olduğundan, onlar xüsusi bir məsələ üçün nəzərdə tutulur. Belə xüsusi məsələ və ya məsələlər, qarşıda gələn dövrdə geopolitika ilə bağlı ola bilər. Əlbəttə ki, bu mənim intuitiv ehtimalımdır, lakin gerçəklik əmsalını yüksək sayıram. Qarşıdakı siyasi mərhələdə uzun vədəli idarəçiliyə köklənmiş Azərbaycan hakimiyyəti əsasən 2 qlobal problemi çözməlidir:

-Dağlıq Qarabağ problemini;

-Qərblə Avrasiya arasında seçim problemini.

-          Baş verən hadisələr və ola biləcək dəyişikliklər Qarabağ münaqişəsinə nə kimi təsir edə bilər? 

-          Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin bu günkü vəziyyəti aşağı, yuxarı xəta ilə ərazilərin ermənilərə verilməsi ilə yekunlaşmalıdır. Danışıqlarda müzakirə olunan bütün variantlar bu nəticəni nəzərdə tutur. İlham Əliyev belə taleyüklü məsələdə öz imzasının olmasına tarixi mühakimə baxımından razı olmayacaq. Həmin imza azərbaycanlıların lənət ünvanı olacaq. O bu acı həqiqəti bilməmiş deyil. Beynəlxalq səviyyədə təzyiqlərdən görünür ki, vaxt daralır. Azərbaycan 25 ildir dövlət müstəqilliyi əldə edib. Geopolitik vəziyyət gərginləşdikcə, Dövlətimizin siyasi vektor seçimi aktuallaşacaq. Əminəm ki, ölkə başçısı Avrasiya İttifaqına girişin müstəqilliyin itirilməsi demək olduğunu fərq edir. Tarixi nöqteyi nəzərdən bu sayaq sənədlərə imza atmaq üçün vitse-prezident postlarının birinə bu tarixi cinayəti üzərinə çəkəcək iradəsiz bir abdal təyin edib, zərurət yaransa onun əli ilə Azərbaycanı təslim edəcəklər. Bu “günah keçisi” hakimiyyətin bu illərdə buraxdığı bütün səhvlərin, bir dolanışığın müqabilində məsuliyyətini götürəcək. Çünki təklif olunan dəyişikliklər sırasında 110.1-ci maddə belə halı nəzərdə tutur. Son dediklərimin ehtimal olduğunu bir daha vurğulamaqla yanaşı, belə olmasını istəmədiyimin altını cızıram.

-          ANS-in azı bir ay qapadılması ilə bağlı verilən qərar birmənalı qarşılanmadı. Sizcə bu hadisələrin bağlılığı varmı?

-          Düşünürəm ki, ANS ətrafındakı qalmaqalın da referendum nədənləri mövcuddur. Çünki zaman-zaman bu media qurumu həlledici məqamda nəzarətdən çıxa bildiyini nümayiş etdirib. Referendum dövründə belə dayanıqsızlıq iqtidarın heç gərəyinə deyil. İstisna etmirəm ki, Gülən müsahibəsi də ANS deyil, kənar qüvvənin istəyi ilə ərsəyə gəlmişdi. Zatən bölgədə fəallıq edən siyasi qütblər Türkiyə gərginliyinin Qafqaza sıçramasında maraqlı ola bilər. İstisna deyil ki, Qafqaz uğrunda mübarizə aparan geopolitik mərkəzlər referendumda da maraqlı olmaya bilərlər. Bu işdə onların potensial müttəfiqi ANS hakimiyyətə problem yaşatmaq imkanına malikdir.

-          Türkiyədə dövlət çevrilişinə edilən cəhddən bir neçə gün sonra Azərbaycanda konistision dəyişikliklərin ortaya çıxması hər hansı bir bağlılığı göstərir?

 -          Əlbəttə ki, Türkiyə hadisələrinin referendum təkliflərinə heç təsir etmədiyini iddia edə bilmərik. Çünki 9-cu maddəyə əlavədə Ordudan başqa digər hərbi birliklərin yaradılması öz əksini tapıb. Bir müddət əvvəl Rusiyada birbaşa prezidentə tabe olan qoşun hissələrinin yaradılması haqda qərar qəbul edilib. YAP rəhbərliyinin Rusiya təcrübəsinə meyl şakərini nəzərə alsaq, belə dəstələrin yaradılmasının səsvermədən sonra şahidi ola bilərik. Paketdə yer almış 57 və 58-ci maddələrə də nəzərdə tutulmuş yeniliklər, hərbçilərin məsuliyyətini artırmaq və təşkilatlanma imkanlarını məhdudlaşdırmaq üçün yazılıb.

Gün kimi aydındır ki, edilməsinə cəhd göstərilən düzəliş və əlavələr sıravi vətəndaşımız üçün deyil. Nəzərdə tutulan yeniliklər yalnız və yalnız bir zümrənin - hakimiyyətdəkilərin imkanlarını artırmaq və siyasi ömürlərini uzatmaq üçün edilir. Bu referendum mövcud ağır və çətinləşməkdə olan siyasi, iqtisadi, maliyyə, psixoloji, məişət güzəranımızı nəzarətdə saxlamaq üçün edilir. Təəssüf ki, Azərbaycanımızı hüquq dövlətinə çevirə bilmirik. Gündən günə qanun dövləti kimi möhkəmlənirik. Müasir dünyada 1-ci kateqoriyadan olanlar demokratik, 2-ci kateqoriyadan olanlar isə ya avtoritar, ya da diktatura rejimləri hesab edilir.

-          Dediklərinizə əlavələriniz varmı?

-          Müsahibə boyu özüm qəsdən referendumu sanki baş tutmuş, dəyişiklikləri qəbul edilmiş kimi təqdim etdim. Çünki bu cəhdin qarşısına çıxacaq siyasi iradəni hələlik görmürəm. Pərakəndə və didişən, təkəbbürlü ya 3-5 nəfərin dolanışığı müqabilində satılmış siyasi qurumlarımız, əsasən iqtidarın nəzarətində olan media, zəiflədilmiş ictimai sektor və ən pisi etinasız toplum şəraitində gələcək faciələrimizin hüquqi bünövrəsinin atılmasının qarşısını ala biləcəyimizə inamım azdır. Amma biz müqaviməti təşkil etməyə təşəbbüs göstərməliyik. Bu bizim vicdan borcumuzdur. Bütün şəxsi iddialar, incikliklər kənara atılmalı, daha uzun müddətli istismarımızı nəzərdə tutan təşəbbüslərə ayaq verməməliyik.

Söhbətləşdi: Cavad Bədəlov 

İsmayıl Bağırov: “Gənclərin zərərli vərdişlərə, alkoqolizmə, narkomaniyaya, oğurluğa, cinayət hallarına meyl etməsi qaçılmaz olacaq”

“Hər hansı biznes qurmaq istəyən gənci nə qədər bürokratik əngəllər, korrupsiya tələbləri, müxtəlif yoxlamalar gözləyir. Bu durumda biznesdə perespektiv görməyən gəncin biznesə üz tutması inandırıcı görsənmir” – bu sözləri Azərbaycanda işsizliklə bağlı vəziyyəti şərh edərkən ictimai fəal İsmayıl Bağırov “Doğru xəbər”-ə dedi. İ.Bağırov Azərbaycanda gənclərin problemlərindən söz açaraq, bildirdi: “Bu gün Azərbaycanda gənclərin kifayət qədər problemi var. Amma ilk növbədə gənclər daha çox işsizlikdən əziyyət çəkirlər. Ölkədə onsuz da mövcud olan işsizliyin vəziyyəti, son dövrlər baş verən iqtisadi böhranla əlaqədar olaraq daha da dərinləşmişdir. Müqayisə baxımından demək olar ki, yeni işə başlamaq istədiyindən bu prosesdə ağırlıq daha çox gənclərin üzərinə düşür. Belə ki, yeni ixtisasa yiyələnən və yeni işə başlamaq istəyən bu yaş qrupunu hər kəs işə götürməkdə maraqlı deyil. Eyni zamanda mövcud durum özünü hər hansı sahədə göstərmək istəyən gənclərin qarşısını alır. Özəl şirkətlər, müasir texnologiyaya söykənən xidmət və servis işlərinin zəifləməsi problemi daha da qabarıq şəkildə göstərir. Qeyd olunanlarla yanaşı gənclər həm də ictimai və sosial həyatda olduqca passivdirlər. Çünki, onların bir gənc kimi özünü göstərməsi üçün şəraitləri yoxdur”.

İşsizlik problemi hansı fəsadları yarada bilər - sualına müsahibimiz belə cavab verdi: “Reallıqdan doğan bir sualdır və qeyd edim ki, əslində ölkə ərazisində bu problemi həll etmək olduqca çətindir. İş yerləri sıradan çıxıb. İctimai təşkilatların fəaliyyəti çətinləşib və bu təşkilatlarda çalışan gənclər ümidlərini dini təriqətlərə bağlayıblar. Belə olan halda gənclərin zərərli vərdişlərə, alkoqolizmə, narkomaniyaya, oğurluğa, cinayət hallarına meyl etməsi labüd olur. Buna görə də bu gün narkomaniya və onun fəsadları ilə üz-üzə qalırıq. Digər tərəfdən təbii yaşamlarını təmin etmək üçün gənclər digər ölkələrə, xüsusilə Rusiyaya getməyə üz tutacaqlar. Rusiyada isə normal iş şəraiti və yaşayış təminatı olmadığından gənclərimizi orada daha çox kriminal qruplara meyllilik və qeyri-leqal məşğuliyyət gözləyir”.

İsmayıl bəy işsizliyin yaranmasında hökumətin daha çox məsuliyyət daşıdığını vurğuladı: “Hökumət vaxtında siyasi iradə nümayiş etdirib Bakıda və regionlarda neft gəlirlərindən istehsal və xidmət müəssisələrinin yaradılmasını təmin etməliydi ki, müəyyən qrupun işlə təminatı məsələsi aradan qalxsın. Ölkədə heç olmasa normal biznes mühiti yaradılmalıydı ki, gənclərin də biznes bacarıqları inkişaf etsin. Hazırda bankların kredit vermək imkanları məhdudlaşıb, ölkədə bürokratik əngəllər var. Təsəvvür edin ki, hər hansı biznes qurmaq istəyən gənci nə qədər bürokratik əngəllər, korrupsiya tələbləri, müxtəlif yoxlamalar gözləyir. Bu durmuda onsuz da biznes qurmaqda perespektiv görməyən gəncin biznesə üz tutması inandırıcı görsənmir. Gənclərin işsizliklə üz-üzə qalması isə bu gün bizim reallığımızdır”.

Cavad Bədəlov

Cavid Cabbarlı: "Boşanma cəmiyyətin onurğa sütunu olan ailə institutunu laxladan ən ciddi amillərdən biridir"

Milli dəyərlərə söykənən ailə institutuna malik Azərbaycanda boşanmaların sayının artması ciddi narahatlıq doğurur. Problemin kökü nədədir? Ailələr hansı səbəblərdən dağılır? Bu və digər suallarımızı "Gənc ailələrə dəstək" İctimai Birliyinin sədri, ilahiyyatçı, yazar Cavid Cabbarlı cavablandırır.

-  Son illərdə ölkəmizdə boşanma hallarının sayı artıb. Faktların təhlili göstərir ki, boşanmalarda müxtəlif amillərlə yanaşı, sosial şəbəkələrin də rolu var. Hesab olunur ki, ailələrdə konfliktli halların artmasında sosial şəbəkələrin rolu böyükdür. Sizcə, belədirmi?

- Boşanma, tərəflərin ailə münasibətlərinin davam etdirə bilməməsi zamanı əlverişli çıxış yoludu. Lakin boşanmanı bütün hallarda pisləyirəm və hesab edirəm ki, boşanma cəmiyyətin onurğa sütunu olan ailə institutunu laxladan ən ciddi amillərdən biridir. Hər dövrdə bu hadisəyə fərqli səbəblər göstərmək olar. Müasir zamanda da təbii ki, sosial şəbəkələrin təsirini görməməzdən gələ bilmərik. Lakin sosial şəbəkələr ailə dəyərlərinin korlandığı zaman mənfi təsirini göstərə bilər. İnsan təfəkküründə xəyanət və ya digərinə (əks cinsə) qarşı meyl formalaşmayıbsa, heç bir sosial şəbəkə boşanmaya səbəb ola bilməz. Sosial şəbəkə iki xəyanətkar arasında münasibət vasitəsi hesab olunmalıdır. Məsələn, bıçaq kimisə zədələməyibsə, adi məişət əşyasıdır. Bir insanın vasitəsilə digərini zədələyirsə soyuq silaha çevrilir. Sosial şəbəkə də çirkli insanların sui-istifadəsində tənqid olunmalıdır. Sosial şəbəkələr boşanma hallarına ciddi təsir edən amildir. Lakin hesab edirəm ki, indiki vəziyyətdə daha çox iqtisadi çətinlik və sosial problemlərin təsiri var. İşsizlik, maddi sıxıntılar, ev problemi və sair gənclərin arasındakı sevgi münasibətlərini və hissləri arxa plana keçirir. Nəhayət ehtiyac ailə münasibətlərini davam etməkdə insanları dözümsüz hala salır.

-  Sağlam ailə modelini qoruyub saxlamaq üçün hansı tədbirlər görülməlidir?

- Sağlam cəmiyyət qurmağın yolu sağlam ailədən keçir. İnsanın bioloji varlığında qan-damar sisteminin çox böyük əhəmiyyəti var. Bu sistem pozulanda insan fiziki olaraq təhlükə ilə qarşılaşır. Yəni qan-damar sistemi pozularsa onun bərpası çox çətin olur və uzun müddət zaman tələb edir. Ailə də cəmiyyətin qan-damar sistemi hesab olunur. Ailə institutları laxlayanda və problemlə qarşılaşanda cəmiyyətdə qan-damar sistemi pozulub, deməkdir. Onun bərpa olunması zaman və çoxlu vəsait tələb edir. Bu mənada dövlət sağlam ailə modeli hesab etdiyimiz, milli dəyərlərimizə əsaslanan ailələrin möhkəmlənməsi istiqamətində proqramlar işləməlidir. Hesab edirəm ki, dövlət vətəndaşına sahib çıxmaqla ailə modelini qorumuş olacaq. Təbii ki, bu fikir, məsuliyyəti dövlətin üstünə atmaq deyil. Qurulan yüz ailənin bir neçəsinin boşanması normal ola bilər. Bizi narahat edən sayın çoxluğudur. Dövlət öhdəsindən gələ biləcəyi sosial çətinlikləri həll etsə, boşanma halları xeyli azalar. Nəticədə sağlam ailə modeli çərçivəsində sağlam cəmiyyət formalaşar və dövlətin əsasları möhkəmlənər.

-  Sağlam ailə modelinin qorunub saxlanmasında təhsilin rolu nə qədərdir?

- Bir fərdin sağlam düşüncəyə sahiblənməsi və kamil insan formasında yetişməsi üçün üç əsas mərhələ keçməsi lazımdır. Ailə, məktəb və mühit. Sağlam ailə həm də sağlam gələcək deməkdir. Normal ailədə böyüyən fərd, normal məktəbdə təhsil aldıqdan sonra sağlam mühitdə yaşamalıdır ki, faydalı və xeyirli vətəndaşa çevrilə bilsin. Düşünürəm ki, biz ailə barəsində düşüncələrimizi korrektə etməliyik. Ailə təkcə ata və anadan ibarət deyil ki, ancaq iki fərdin - ata və ananın hüquq və məsuliyyətini düşünək. Ailə həm də qarşısına 20 il sonranın yeni ata və anasını yetişdirmək hədəfi qoymalıdır. Ailə həm özü məktəb olmalıdır, həm də məktəbin təsirindən qaça bilməz. Məktəbin ailədə rolu və təsiri, bir qanadın bir quşa olan təsirinə bərabərdir. Məktəb təhsil və tərbiyə baxımından insan həyatı üçün çox əhəmiyyətlidir. Ailə cəmiyyətdəbütün sahələri əhatə edən proseslərin nəticəsidir. Yəni cəmiyyətdə məktəb, mənəvi dəyərlər, adət-ənənələr və sair necə olarsa ailə də elə olacaq. Bir ailə nümunəsi cəmiyyətin hansı səviyyədə inkişaf etdiyini göstərə bilər.

- Sosial şəbəkələrin uşaq psixologiyasına mənfi təsirini aradan qaldırmaq üçün hansı işlər görülməlidir?

- Mənfi ya müsbət təsirlər bütün işlərdə, bütün sahələrdə mövcuddur. Buna elmi dildə ifrat və təfrit (həddindən çox və həddindən az) deyilir. Yəni faydalı hesab etdiyimiz bir işin də ziyanlı tərəfləri var. Hər şeyin yerində və zamanında olması daha gözəldir. Sosial şəbəkələrdən istifadə etmək ailədaxili tənzimlənməlidir. Təbii ki, uşaqları sosial şəbəkələrdən asılı etmək onlara ciddi mənfi təsir göstərəcək. Uşaqların idarə olunmaları müəyyən vaxta qədər valideynlərə tapşırılıb. Bu baxımdan valideynlər bütün məsuliyyəti dərk edib, övladlarını normal böyütməlidirlər.

- Erkən nikahların qarşısını almaq üçün maarifləndirmə tədbirlərinə ehtiyac varmı və bu işlər hansı çərçivədə həyata keçirilməlidir?

- "Erkən nikah" mücərrəd termindir. Hər bir insanın yetkinlik dövrü olur. Bu dövr zaman və coğrafi məkana görə dəyişə bilər. İnsan fiziki və daxilən özünü ailə qurmağa hazır bilməlidir. Yaş senzurunu hüquqi tərəf kimi dəyərləndirirəm. Hesab edirəm ki, Azərbaycanda oğlanlar 23-25, qızlar 19-21 yaşında ailə qursalar daha yaxşı olar. Mən təkcə fiziki hazırlığı nəzərdə tutmuram. Ailə məsuliyyəti dərk olunmayınca birləşən cütlüklərin ayrılma ehtimalı daha çoxdur. Düşünürəm ki, boşanma hallarına təkcə erkən nikahlar səbəb deyil, səbəblərdən biridir. Lakin hər bir səbəbi aradan qaldırmağa çalışmalıyıq. Gənclərə ailə məsuliyyəti barədə məlumat vermək, onlara sağlam ailə modellərini göstərmək çox uyğun təbliğ olar. Ölkəmizdə o qədər sağlam və sevgi ilə yaşanan ailə modelləri var ki, onlardan heç biri təbliğ olunmur. Əsasən mətbuatda, xüsusən televiziyalarda bir gün ər qulluğu tutmayan xanımlar, bir saat arvad nazı çəkməyən bəylər ailə dəyərlərindən danışırlar. Kimsə onların şəxsi həyatından xəbərsiz ola bilər, axı şüuraltı təsirlər deyilən anlayış var. Belə şəxslərin sözünə kim inanar? 50, 60, hətta 70 il bir yerdə qocalan cütlər var ki, onlar öz həyatlarını danışmaqla gənclərdə ailə institutlarına qarşı maraq yarada bilərlər. Bu zaman həm ailə bağları möhkəmlənər, həm də milli dəyərlərimiz qorunar.

- Orta məktəblərdə "İnternetdən necə isitifadə etməli" mövzusunda maarifləndirici dərslərin keçirilməsinə münasibətiniz necədir?

- Düşünürəm ki, həyatda düzgün yol seçmək barədə mütəmadi maarifləndirmə işləri görülməlidir. Eyni zamanda cəmiyyətdə öz yerini tutan və faydalı insan olan şəxslərlə gənclərin təmasını qurmaq lazımdır. Sağlam və faydalı insan deyəndə gənc ağlına o düşüncənin modelini gətirməlidir. Əks halda nağıl yaxud kino kimi mənimsəyəcək. İnsanın tərbiyyələnməsi üçün bütün halda təhsilin əvəzsiz rolunu qeyd etməliyəm. İnsanın inkişafı üçün ağıl, ağılın da parlaması üçün təhsil və savad lazımdır. Əziz İslam Peyğəmbəri (s) təhsili ağıl üçün ziya və işıq hesab edib.

-  Qloballaşma və Avropaya inteqrasiya şəraitində milli ailə dəyərlərinin qorunub saxlanması üçün toplum və dövlət olaraq hansı tədbirləri görməliyik?

- Ailə modelləri fərqli ola bilər. Bütün dünyada bir ailə modelinin olması mümkün deyil. Çünki dəyərlər fərqlidir. Hətta ərazisinə və əhalisinin sayına görə balaca olan Azərbaycanın rayonlarında biz fərqli ailə modelləri görürük. Bu modellər insanların dəyərlərə baxışından formalaşır. Avropaya inteqrasiya dünyagörüşünün inkişafı, təhsilin səviyyəsi, hüquq və azadlıqların qorunması fonunda baş tutmalıdır. Çılpaqlıq, özünü görünüş olaraq avropalıya oxşatmaq inkişaf və inteqrasiya ola bilməz. Niyə qarşımıza ancaq "Avropaya inteqrasiya etməliyik" hədəfini qoyuruq? Bizim Avropaya təqdim edə biləcəyimiz çoxlu adət-ənənələrimiz var. Hesab edirəm ki, inteqrasiya zahiri görünüşlə, yamsılamaqla deyil düşüncə və təfəkkür tərzinin dəyişməsiylə baş verməlidir. Bu mənada qulağımıza sırğa salıb, şalvarın dizlərini cırmaqla, əzib-büzülərək yeriməklə heç zaman avropalı ola bilmərik. Biz şərqliyik, şərqli olaraq da qalacağır. Amma avropanın müsbət tərəflərini, insan hüquq və azadlıqlarının qorunması sahəsində olan irəliləyişləri mütləq mənimsəməliyik. Çünki onlar bu sahədə bizdən xeyli qabaqdır. Onların insan azadlığına qarşı düşüncəsi fərqlidir və xeyli inkişaf edib.

88 -dən səhifə 152